ภาพถ่ายเก่าที่ซ่อนไว้

ขณะที่กำลังค้นกล่องหนังสือเก่าที่ได้รับมรดกจากป้าสาวผู้ล่วงลับในห้องหนังสือที่รกของเธอที่บ้านในเชียงใหม่ สมชายบังเอิญพบหนังสือกวีนิพนธ์สมัยปลายศตวรรษที่สิบเก้าที่หน้ากระดาษเหลืองกรอบตามขอบ ระหว่างบทกลอนสองบท ราวกับถูกซ่อนไว้อย่างตั้งใจ มีภาพถ่ายสีซีเปียขนาดเล็กที่ตัดให้พอดีกับขนาดของเล่มหนังสือ ภาพนั้นแสดงหญิงวัยราวสามสิบห้าปีกำลังยืนอยู่ข้างประตูเหล็กดัดที่หรูหรา ท่าทางของเธอเต็มไปด้วยความขบขันเงียบ ๆ มากกว่าท่าทีเคร่งขรึมตามแบบฉบับของยุคนั้น สิ่งที่ทำให้สมชายรู้สึกประทับใจที่สุดคือข้อความดินสอจาง ๆ ที่ด้านหลังซึ่งเขียนว่า "นงเยาว์ ก่อนเรื่องเข้าใจผิด ๒๔๔๐" เขาไม่เคยได้ยินป้าพูดถึงใครในชื่อนี้มาก่อน แต่ลายมือนั้นเหมือนกับลายมืออันสง่างามที่ยายของเขาเคยใช้ในจดหมายโต้ตอบอย่างไม่ผิดเพี้ยน

ด้วยความสนใจ เขาใช้เวลาที่เหลือของบ่ายนั้นค้นเทียบจดหมายในครอบครัวและสุดท้ายก็พบว่านงเยาว์เคยเป็นเพื่อนสนิทที่สุดของป้าเขาจนกระทั่งเกิดการทะเลาะกันอย่างรุนแรงเรื่องมรดกที่ไม่เปิดเผยในฤดูใบไม้ผลิของปี ๒๔๔๑ ซึ่งทำให้ความสัมพันธ์ของทั้งคู่ขาดสะบั้นถาวร ภาพถ่ายที่มีขอบที่เก็บรักษาอย่างดีและถูกซ่อนไว้อย่างนั้น แสดงให้เห็นว่าป้ายังคงให้คุณค่ากับความทรงจำแม้จะผ่านการเลิกรากันไปนานแล้ว

สมชายสงสัยว่าหนังสือเล่มนี้เคยเป็นของนงเยาว์มาก่อนหรือไม่ เพราะแผ่นป้ายหนังสือด้านในปกหน้าเขียนเพียงชื่อย่อ "น.ย." กับปี ๒๔๓๙ ซึ่งเป็นปีก่อนภาพถ่ายหนึ่งปี การค้นพบนี้ทำให้เขารู้สึกแปลก ๆ ราวกับบุกรุกเข้าไปในความปรองดองส่วนตัวที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง และเขาก็พบว่าตัวเองกำลังอ่านบทสนเน็ตซ้ำใหม่อย่างตั้งใจเพื่อหาเบาะแสที่อาจบอกถึงความเสียใจหรือความรู้สึกผูกพันที่ยังหลงเหลืออยู่ จนถึงเย็น ภาพถ่ายถูกวางอย่างระมัดระวังระหว่างกระดาษสองแผ่นที่ปราศจากกรด แม้สมชายจะยังไม่ตัดสินใจว่าจะเอามันกลับไปซ่อนไว้ในที่เดิมหรือจะใส่กรอบเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ครอบครัวที่เพิ่งค้นพบ