Upprifjun 1 (lexíur 1–5)
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Vandasamt atriði
12 mín.Á ensku hefur who andlagsmynd — whom, rétt eins og he hefur him. Einu sinni var hún notuð alls staðar þar sem manneskjan er ekki frumlag. Í dag lifir hún á tveimur stöðum: strax á eftir forsetningu og í formlegu rituðu máli. Í venjulegu tali kemur nær alltaf who í staðinn, eða ekkert orð.
Ein hugsun — þrjú stílbrigði:
| the man to whom I spoke | formlegt: bréf, skýrsla, samningur |
| the man who I spoke to | venjulegt tal |
| the man I spoke to | algengast |
| To whom it may concern | föst formúla í upphafi bréfs þegar viðtakandinn er óþekktur |
Íslenskan fer sömu leið og önnur línan: „maðurinn sem ég talaði við“ — forsetningin stendur aftast.
Aðalreglan: strax á eftir forsetningu — aðeins whom. Hvorki who né that stendur á eftir forsetningu: ✗ the man to who I spoke, ✗ the man to that I spoke. Ef forsetningin færist aftast (B1 #17) verður whom að who eða hverfur alveg: the colleague with whom I share an office → the colleague I share an office with.
Án forsetningar er whom mögulegt, en hljómar bóklega: the candidate whom we interviewed — svona er skrifað í skýrslu; í tali er sagt the candidate (who) we interviewed.
Í spurningum er whom enn sjaldgæfara. Who did you see? er venjuleg spurning, Whom did you see? hljómar gamaldags. Þegar forsetningin stendur fremst er aðeins whom eftir: To whom should I send the form? — formlegt; Who should I send the form to? — venjulegt. Ef þú ert í vafa og forsetningin stendur ekki fast við orðið, notaðu who: í tali er það alltaf í lagi, en óþarft whom hljómar stirðlega, eins og þú sért að lesa samning upphátt.
Hvers vegna whom er að hverfa. Í ensku eru nánast engin föll eftir — ólíkt íslensku, þar sem „hver“ beygist í fjórum föllum. Nafnorð hafa engin föll, fornöfn aðeins pör á borð við he — him, they — them. who — whom er úr sömu röð, en þetta par stendur í upphafi aukasetningar eða spurningar, þar sem enskan býst af vana við frumlagi, og who hefur rutt whom burt nær alls staðar. whom hefur aðeins haldið velli þar sem nágrannaorð styður það: forsetning eða of á eftir magnorði. Þess vegna þarf ekki að læra „hvar whom er mögulegt“, heldur „hvar ekki verður komist af án þess“. Staðirnir eru tveir: strax á eftir forsetningu og á eftir of í orðasamböndum á borð við both of whom.
Prófað með he og him. Ef him passar í stað orðsins gengur whom; ef he — aðeins who. the man who called you — he called you, sem sagt who. the man whom you called — you called him, sem sagt whom (eða einfaldara who, eða ekkert). Af þessu stafar algeng villa þeirra sem reyna að skrifa „réttar“: ✗ the woman whom called you. whom passar aldrei sem frumlag.
some of whom, both of whom, none of whom. Í viðbótaraukasetningu (með kommu) stendur aðeins whom á eftir magnorðum, og ekki má setja who í staðinn:
| I have two brothers, both of whom live abroad. | þeir búa báðir erlendis |
| Thirty people applied, most of whom had no experience. | flestir þeirra |
| She invited ten friends, none of whom came. | enginn þeirra kom |
Svona er ekki sagt. ✗ I have two brothers, both of them live abroad → ✓ I have two brothers, both of whom live abroad — eða tvær setningar: I have two brothers. Both of them live abroad. Íslenska „…, þeir búa báðir erlendis“ ýtir á að setja them, en þá eru tvær setningar límdar saman með einni kommu, og það gengur ekki á ensku.
Prófaðu kunnáttuna. Hvernig segirðu þetta einfaldar: the colleague with whom I share an office? Þarf whom í the woman ___ called you? Hvernig á að ljúka: She has three sisters, all of ___ are doctors?
sýna svörin
Æfingar úr lexíum 1–5
35 mín.1. Blönduð eyðufylling. Settu sagnirnar í rétta mynd.
- The ground was wet — it (rain) all night
- I (call) you last night, but I fell asleep — ætlaði mér það
- By Friday I (finish) the report
- If I (know) about the delay, I (take) the earlier train
- If I (study) medicine, I (be) a doctor now
- She was exhausted because she (work) since six
- He promised that he (send) the numbers by Wednesday
- At eight tomorrow I (fly) to Rome, so don't call
- If she (be) more patient, she (not / shout) at him yesterday
- By the time you (get) here, we (leave)
Sýna svörin
2. Villuleit. Finndu villuna og leiðréttu hana. Ein villa í hverri setningu.
- She had been reading three chapters before dinner.
- He promised he will call me on Monday, but he never did.
- I'll have finished the report until Friday.
- If I would have known, I would have called you.
- If I had studied medicine, I would have been a doctor now.
- When I met her, she has been living in Paris for a year.
- The man to who I spoke was very helpful.
- I have two sisters, both of them live in York.
Sýna svörin
3. Umorðaðu formlega: settu forsetninguna á undan whom.
- The man I spoke to was very helpful.
- The colleague I share an office with is on holiday.
- Who did you give the keys to?
- The people we work for are very demanding.
Sýna svörin
4. Sameinaðu tvær setningar í eina með of whom.
- I have two brothers. + Both of them live abroad.
- Thirty people applied. + Most of them had no experience.
- She invited ten friends. + None of them came.
Sýna svörin
5. Pörun. Mynd → merking.
- was about to
- will have finished
- had been waiting
- would have called
Sýna svörin
6. Umbreyting eftir vísbendingunni í svigunum.
- I intended to call you. I forgot. (was going to … but)
- I'll finish it on Thursday. (by Friday)
- I didn't know. I didn't come. (þriðja gerð)
- I didn't take that job. I'm not in Berlin now. (blönduð gerð)
- They started waiting at nine. The bus came at ten. (had been waiting … when)
Sýna svörin
7. Þýddu á ensku.
1) Þegar við komum höfðu þau verið að bíða í tvo tíma. 2) Ég ætlaði að segja þér það, en ég hafði ekki tíma. 3) Fyrir lok mánaðarins verðum við búin með endurbæturnar. 4) Ef ég hefði vitað það, hefði ég komið fyrr. 5) Ef ég hefði ekki flutt til London, myndi ég ekki þekkja þig.
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir
- lexíur 1–5 í heild og whom — á eftir forsetningu
- í formlegum stíl
- í some of whom
- both of whom
- none of whom
Næst — lexía 7: skilyrði í samningi.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Lítil tjáningaræfing
Segðu upphátt og skrifaðu tíu setningar: löng saga um dag sem fór út um þúfur. Í henni þurfa að vera forsaga í gangi, áform sem rættust ekki, frestur í framtíðinni, ein skilyrðissetning af þriðju gerð og ein blönduð. Að minnsta kosti ein setning — með whom á eftir forsetningu eða með some of whom, both of whom.
Gátlisti fyrir lexíu 7:
- forsaga í gangi — had been + -ing, en með tölu — einfalda myndin?
- áform sem rættust ekki — was going to, loforð úr fortíðinni — would, ekki will?
- frestur í framtíðinni — by og will have + þriðja mynd, tímalengd — until?
- í þriðju gerð á eftir if — Past Perfect, would have — aðeins í aðalsetningunni?
- í blandaðri gerð — er hvor helmingur valinn eftir sínu „hvenær“?
- á eftir forsetningu — whom, ekki who eða that?
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst