Að hefja erindi á meginstaðhæfingunni
Ég get byggt sterkt upphaf á setningu í riti eða í ræðu með því að setja eitthvað annað en frumlagið fremst.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Orðaröð spurningar án spurningar hefurðu þegar séð tvisvar. Í B1 #20 — Neither do I: á eftir neither fer hjálparsögnin fram fyrir frumlagið. Í B2 #7 — Should you need any help…, Had I known…: þannig byrjar skilyrði í formlegu máli. Í dag kemur þriðja tilvikið, það sterkasta. Ef setning byrjar á neitunar- eða takmörkunarorði — never, rarely, only, not until — verður orðaröðin eins og í spurningu. Þannig er aðalatriðið sett fremst í skýrslu, ræðu eða formlegu bréfi: ekki „hver“, heldur „aldrei“, „ekki í eitt einasta skipti“, „aðeins eftir“.
Myndin: hjálparsögnin á undan frumlaginu, eins og í spurningu.
| venjuleg orðaröð | með umsnúningi |
|---|---|
| I have never seen anything like it. | Never have I seen anything like it. |
| We rarely receive such complaints. | Rarely do we receive such complaints. |
| He had hardly sat down when the phone rang. | Hardly had he sat down when the phone rang. |
| You should not sign it under any circumstances. | Under no circumstances should you sign it. |
Aðferðin er alltaf sú sama. Fyrsta hjálparsögnin eða háttarsögnin (have, had, will, can, should) er sett á undan frumlaginu. Ef engin slík er í setningunni kemur do, does eða did, og sögnin missir endinguna: we receive → do we receive, he arrived → did he arrive. Með be fer be einfaldlega fremst: Rarely is he late. Afgangur setningarinnar breytist ekki. Þetta er ekki spurning: aftast er punktur, og röddin fellur. Neitunin býr þegar í fyrsta orðinu, og önnur neitun er ekki sett.
Íslenskur lesandi þekkir umsnúninginn betur en flestir: „Aldrei hef ég séð annað eins“. Munurinn er tvennur. Á ensku fer aðeins hjálparsögn, háttarsögn eða be fram fyrir frumlagið, aldrei aðalsögn. Og það gerist aðeins á eftir neitunar- og takmörkunarorðum, ekki á eftir hvaða lið sem er.
Orð sem kalla á umsnúning:
| orð | merking | dæmi |
|---|---|---|
| never, rarely, seldom | aldrei, sjaldan | Seldom have we had such a good year. |
| hardly … when / no sooner … than | varla … þegar; ekki fyrr … en | No sooner had we started than the power failed. |
| not only … but also | ekki aðeins … heldur líka | Not only did he arrive late, but he also forgot the file. |
| only after / only when / only then | aðeins eftir, aðeins þegar, þá fyrst | Only after the audit did we know the cause. |
| not until | ekki fyrr en | Not until the report arrived did we understand. |
| little | alls ekki (vissum, grunaði) | Little did we know what was coming. |
| under no circumstances / on no account | undir engum kringumstæðum, alls ekki | On no account should you share your password. |
Nokkrar reglur innan hópsins.
hardly … when og no sooner … than segja frá fortíðinni: „varla hafði eitt gerst þegar annað gerðist“. Fyrri hlutinn er í Past Perfect með umsnúningi, sá seinni í Past Simple. Pörin eru föst: hardly — með when, no sooner — með than.
Á eftir not only er umsnúningur aðeins í fyrri hlutanum; seinni hlutinn er í venjulegri röð, og also stendur á undan sögninni: but he also forgot.
Á eftir only after, only when, not until stendur umsnúningurinn í aðalsetningunni, ekki strax á eftir þessum orðum: Only when the report arrived did we understand. Umsnúningurinn did we kemur á eftir öllum liðnum með when, en inni í liðnum er orðaröðin venjuleg: the report arrived. Þetta er eins og á íslensku — „Ekki fyrr en skýrslan barst skildum við“; enskan bætir aðeins við did.
little með umsnúningi — aðeins með sögnum um vitneskju og væntingar: know, realise, suspect, expect. Little did we know — „okkur grunaði ekki“.
Berðu saman: umsnúning þarf aðeins ef orðið á ekki við frumlagið.
| Only after the meeting did we understand. | only á við atviksliðinn — umsnúningur |
| Only Anna understood. | only á við frumlagið — venjuleg röð |
| Not only did Tom arrive late… | not only á við athöfnina — umsnúningur |
| Not only Tom but also Anna was late. | not only á við frumlagið — venjuleg röð |
Hvar þetta heyrist. Umsnúningur er stílbragð ritmáls og opinberrar ræðu: skýrslu, greinargerðar, formlegs bréfs, upphafs erindis. Í samtali hljómar Never have I seen such a mess eins og lína úr leikriti. Í samtali er sagt I've never seen such a mess. Undantekning er Little did I know…: þannig byrjar fólk gjarnan frásögn af sjálfu sér, með léttri kaldhæðni.
Fleiri dæmi:
| Never before has the company sold so much. | Aldrei áður hefur fyrirtækið selt jafn mikið. |
| Only then did I realise my mistake. | Þá fyrst áttaði ég mig á mistökunum. |
| Not until next year will the bridge reopen. | Brúin verður ekki opnuð aftur fyrr en á næsta ári. |
Svona er ekki sagt. ✗ No sooner had we arrived when it started to rain → ✓ No sooner had we arrived than it started to rain eða Hardly had we arrived when it started to rain. sooner er miðstig, „fyrr“, og þess vegna kemur than á eftir því, eins og á eftir hverjum samanburði — rétt eins og „en“ í íslenska „ekki fyrr … en“.
Prófaðu kunnáttuna. Umorðaðu með umsnúningi: I have rarely felt so tired. Hvað er að í Only when he called I realised? Þarf umsnúning í Only Tom ___ (know) the code?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumálAðalsögnin á undan frumlaginu
✗ Rarely receive we such complaints, ✗ Not only forgot he the file… → ✓ Rarely do we receive such complaints, Not only did he forget the file. „Sjaldan fáum við …“, „Ekki aðeins gleymdi hann …“: á íslensku fer hvaða sögn sem er fram fyrir frumlagið þegar eitthvað annað stendur fremst. Á ensku getur aðeins hjálparsögn, háttarsögn eða be það. Annars kemur do, does eða did, og sögnin stendur í nafnhætti: ekki ✗ did he forgot. Sama á eftir liðnum með only when eða not until: „Ekki fyrr en skýrslan barst skildum við“ → ✗ Not until the report arrived understood we → ✓ Not until the report arrived did we understand.
Umsnúningur á eftir hvaða orði sem er
✗ Yesterday received we two complaints
✓ Yesterday we received two complaints
„Í gær fengum við tvær kvartanir“: á íslensku kemur sögnin strax á eftir fyrsta liðnum. Á ensku skipta frumlag og sögn aðeins um sæti á eftir neitunar- eða takmörkunarorði (never, rarely, only after, not until). Á eftir yesterday, often, sometimes kemur fyrst frumlagið, svo sögnin.
Framburður
4 mín.Fyrsta orðið ber sterka áherslu — einmitt vegna hennar er orðunum víxlað:
Never have I seen anything like it. Rarely do we receive such complaints.
Án þessarar áherslu hljómar umsnúningurinn eins og villa, ekki eins og stílbragð.
Á eftir löngum lið sem settur er fremst kemur hlé, og umsnúningurinn byrjar strax á eftir því:
Only after a full audit ‖ did we find the real cause. No sooner had we restored the service ‖ than a second fault appeared.
Hjálparsögnin á eftir fyrsta orðinu er áherslulaus: have I — /həv aɪ/, did we — /dɪd wi/. seldom /ˈseldəm/ — áhersla á fyrsta atkvæði; circumstances /ˈsɜːkəmstənsɪz/ — líka á fyrsta, án r-hljóðs.
Texti
6 mín.Good morning, everyone. I'd like to start with a simple fact. Never in the twelve years of this company's history have we received so many complaints in a single month.
Not only did our booking system fail twice in one week, but it also lost the records of three hundred customers. No sooner had we restored the service than a second fault appeared, and for almost a whole day customers could neither book nor cancel. Rarely have I seen our support team under such pressure, and I want to thank every one of them.
Little did we know at the time that the problem had started months earlier, with a small change to the database that nobody had tested properly. Only after a full audit did we find the real cause. Hardly had the auditors begun their work when they discovered two more weak points.
So what happens now? Under no circumstances should this be described as a minor incident. From next month, no change will go live until it has been tested by two separate teams. Not until every customer has been contacted will we consider the matter closed.
Mistakes happen. What matters is how we respond to them — and that is what I want to talk about this morning.
Æfingar
35 mín.1. Umorðaðu með umsnúinni orðaröð og byrjaðu á orðunum í svigunum.
- I have never seen such a mess. (Never)
- We rarely receive complaints like this. (Rarely)
- We didn't know what was coming. (Little)
- You should not open this door under any circumstances. (Under no circumstances)
- We understood the problem only after the audit. (Only after)
- He seldom speaks at meetings. (Seldom)
- We didn't find the cause until the report arrived. (Not until)
- You must never tell anyone your password. (On no account)
Sýna svörin
2. Sameinaðu tvær setningar og byrjaðu á orðunum í svigunum.
- He arrived late. + He forgot the file. (Not only … but also)
- We had just started. + The power failed. (No sooner … than)
- She had just sat down. + The phone rang. (Hardly … when)
- The system is slow. + It is expensive. (Not only … but also)
- We had just restored the service. + A second fault appeared. (No sooner … than)
- The guests had just left. + It started to rain. (Hardly … when)
Sýna svörin
3. Leystu upp svigana: settu sögnina og frumlagið í umsnúna orðaröð.
- Never (I / see) such a crowd
- Rarely (he / be) late for work
- Not only (she / speak) French, but she also speaks Arabic
- Little (they / know) that the police were watching
- Under no circumstances (you / should / leave) the building
- No sooner (we / arrive) than it started to snow
- Only then (I / realise) my mistake
- Not until next year (the bridge / reopen)
Sýna svörin
4. Villuleit. Finndu villuna og leiðréttu hana. Ein villa í hverri setningu.
- Never I have seen anything like it.
- Rarely receive we such complaints.
- Under no circumstances you shouldn't sign it.
- No sooner had we started when the power failed.
- Only when did he call I understood.
- Not only forgot he the file, but he also arrived late.
Sýna svörin
5. Umorðaðu án umsnúnings — eins og sagt væri í samtali. Byrjaðu á orðunum í svigunum.
- Seldom have I eaten so well. (I've seldom…)
- Little did she know that he was lying. (She had no idea…)
- Only after the meeting did we see the problem. (We only…)
- Never have we had so many visitors. (We've never…)
Sýna svörin
6. Þýddu á ensku
— byrjaðu á feitletraða orðinu. 1) Aldrei áður höfum við selt jafn mikið. 2) Undir engum kringumstæðum skaltu opna þetta bréf. 3) Varla vorum við komin út úr húsinu þegar það fór að rigna. 4) Þá fyrst skildi ég hvað hafði gerst. 5) Hann kom ekki aðeins of seint, heldur gleymdi hann líka skjölunum.
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: umsnúin orðaröð á eftir never, rarely, seldom, hardly … when, no sooner … than, not only … but also, only after, only when, only then, not until, little, under no circumstances, on no account; hvernig hjálparsögnin og do virka; umsnúningur í aðalsetningunni á eftir only when og not until; enginn umsnúningur þegar orðið á við frumlagið; stílsvið bragðsins. Næst — lexía 18: upprifjun á lexíum 13–17.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
14 orð- seldom /ˈseldəm/ sjaldan
- circumstances /ˈsɜːkəmstənsɪz/ kringumstæður, aðstæður
- on no account /ɒn ˌnəʊ əˈkaʊnt/ alls ekki, undir engum kringumstæðum
- no sooner … than /nəʊ ˈsuːnə … ðən/ ekki fyrr … en; varla … þegar
- restore /rɪˈstɔː/ koma aftur í lag, endurheimta
- records /ˈrekɔːdz/ skrár, gögn
- cause /kɔːz/ orsök
- incident /ˈɪnsɪdənt/ atvik
- minor /ˈmaɪnə/ smávægilegur
- weak point /ˌwiːk ˈpɔɪnt/ veikur blettur
- go live /ˌɡəʊ ˈlaɪv/ vera tekinn í notkun
- auditor /ˈɔːdɪtə/ endurskoðandi, eftirlitsmaður
- respond /rɪˈspɒnd/ bregðast við
- booking /ˈbʊkɪŋ/ bókun
Ritun
Átta til tíu setningar — upphaf formlegrar skýrslu eða erindis: um bilun, metár eða breytingar í fyrirtæki eða skóla. Notaðu þrjá umsnúninga með ólíkum orðum og eina setningu þar sem only á við frumlagið og enginn umsnúningur er.
Fyrirmynd
Never before has our school had so many applications. Not only did the number of students grow by a third, but we also opened two new classrooms. Only Mrs Wood knew how hard the first months would be. No sooner had term started than the heating broke down. Rarely have I seen teachers work so hard to keep lessons going. Only after the repairs were finished did we feel that the year had really begun. Under no circumstances should we let this happen again, and from now on the heating will be checked every summer.
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst