Að segja í stuttu máli
Ég get sett lýsingarháttarlið í stað aukasetningar og stytt texta um helming án þess að merkingin glatist.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Góður enskur texti segir mikið í fáum orðum. Ein helsta leiðin til að þjappa honum saman er lýsingarháttarliður. Aukasetning með who eða which (B1 #17) eða með samtengingunni when, because, after styttist niður í eina sagnmynd: The man who is standing there → The man standing there. Íslenskan á lýsingarhátt nútíðar („standandi“) og þátíðar („sendur“), en notar þá sjaldnar en enskan og segir oftast „maðurinn sem stendur þarna“ eða „eftir að hafa lesið bréfið“. Í ensku eru myndirnar þrjár, og hver þeirra getur bæði lýst nafnorði og staðið í stað heillar aukasetningar.
Myndin: þrjár myndir, þrjár merkingar.
| mynd | merking | dæmi |
|---|---|---|
| -ing | frumlagið gerir sjálft — samtímis aðalsetningunni eða rétt á undan | Opening the door, I saw a light. |
| þriðja mynd | athöfnin beinist að frumlaginu, þetta er þolmynd | Built in 1890, the bridge is still in use. |
| having + þriðja mynd | frumlagið gerir sjálft, og því er lokið á undan aðalsetningunni | Having finished the report, he went home. |
Neitun — not á undan myndinni: Not knowing the way, we took a taxi. Not having seen the report, I can't comment. Til er líka þolmynd fyrri athafnar: Having been warned, we left early („þar sem við höfðum verið varaðir við“). Nóg er að þekkja hana.
Hvenær hann er notaður.
Í stað tilvísunarsetningar með who eða which. Úr aukasetningunni er who eða which fellt brott ásamt be: the man (who is) standing there, the documents (which were) sent yesterday. -ing-myndin gengur hér líka með sögnum sem hafa ekki framvinduhorf: a box containing old letters = a box which contains old letters, people living near the airport = people who live near the airport. Slík stytt tilvísunarsetning er alvanaleg líka í tali.
Kommurnar eru þær sömu og í fullri tilvísunarsetningu (B1 #17). Ef liðurinn svarar spurningunni „hver þeirra?“ eru engar kommur: The documents sent yesterday are on your desk.
Í stað aukasetningar um tíma og orsök. Liður fremst í setningunni kemur í stað when, while, after, because, as:
| áður | nú |
|---|---|
| While I was waiting for the bus, I read the news. | Waiting for the bus, I read the news. |
| Because he felt ill, he stayed at home. | Feeling ill, he stayed at home. |
| After she had read the letter, she called her lawyer. | Having read the letter, she called her lawyer. |
| As it was written in a hurry, the report had many mistakes. | Written in a hurry, the report had many mistakes. |
Samtengingin má líka standa — þá verður merkingin nákvæmari: After finishing the report, he went home, While waiting, When asked about the delay, he said nothing („þegar hann var spurður“).
Aftast: afleiðing eða önnur athöfn. The storm closed the road, forcing drivers to make a detour — „svo að ökumenn neyddust til að“. She left the room, slamming the door — „og skellti hurðinni“.
Meginskilyrðið: sama frumlag. Liðurinn hefur ekkert eigið frumlag og tekur frumlag aðalsetningarinnar. ✗ Walking down the street, the building looked old merkir að byggingin hafi gengið eftir götunni. Það þarf ✓ Walking down the street, I noticed that the building looked old. Ef frumlögin eru ólík skaltu halda fullri aukasetningu: When I opened the door, the dog ran out.
Berðu saman -ing og having:
| Walking home, I met Tom. | hitti hann á leiðinni — samtímis |
| Having walked home, I had a shower. | kom fyrst heim, fór svo í sturtu |
Og -ing og þriðju mynd:
| the people interviewing the candidates | þeir sem taka viðtölin |
| the people interviewed for the job | þeir sem rætt var við |
Hvar þetta heyrist. Liðir fremst í setningu einkenna ritmál: skýrslu, frétt, frásögn. Í tali er venjulega sagt When I got home, I…. Stytt tilvísunarsetning (the man standing there) er eðlileg alls staðar.
Fleiri dæmi:
| Anyone wishing to speak should raise their hand. | Hver sá sem vill taka til máls… |
| Asked about the delay, the spokesperson said nothing. | Þegar talsmaðurinn var spurður um töfina… |
| Not having a car, we rely on buses. | Þar sem við eigum ekki bíl… |
Svona er ekki sagt. ✗ The man stealing the car was arrested í merkingunni „sá sem stal bílnum“ → ✓ The man who stole the car was arrested. -ing-myndin í tilvísunarhlutverki merkir „sem gerir eða var að gera á þeirri stundu“, en eina lokna athöfn í fortíð tjáir hún ekki.
Án being. Um lokna þolmynd — einfaldlega þriðja mynd: ✗ Being built in 1890, the bridge is still in use → ✓ Built in 1890, the bridge is still in use. being built merkir „sem verið er að byggja núna“: the bridge being built near the station.
Prófaðu kunnáttuna. Styttu: The woman who is sitting by the window is my aunt. Hvaða mynd þarf: ___ (write) in 1850, the novel is still popular? Hvað er að í Having read the letter, the answer was clear?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumál„Eftir að hafa lesið“ sem after to have read
✗ After to have read the letter, she called her lawyer
✓ After reading the letter, she called her lawyer
eða Having read the letter, she called her lawyer. Á eftir íslensku „eftir“ kemur „að hafa“ + lýsingarháttur þátíðar, og „að“ verður auðveldlega að to (B2 #11, B2 #13). En á eftir enskri forsetningu kemur aðeins -ing: after reading, while waiting.
Umsnúin orðaröð á eftir liðnum
✗ Having finished the report, went he home
✓ Having finished the report, he went home
Á íslensku er sögnin í öðru sæti, líka þegar setningin byrjar á löngum lið: „Eftir að hafa lokið skýrslunni fór hann heim“. Á ensku skipta frumlag og sögn ekki um sæti: á eftir kommunni kemur fyrst frumlagið, svo sögnin.
Liður sem hangir í lausu lofti
✗ Having read the report, the numbers seemed wrong
✓ Having read the report, I thought the numbers were wrong
Íslenska setningin „eftir að hafa lesið skýrsluna virtust tölurnar rangar“ er líka ónákvæm, en í flýti tekur enginn eftir henni. Á ensku er þetta raunveruleg villa, og lesandinn sér skoplega mynd: tölur sem lásu skýrsluna.
Framburður
4 mín.Liður fremst í setningu er aðskilinn frá aðalsetningunni með hléi, en inni í honum eru engin hlé:
Having finished the report ‖ he went home. Built in 1890 and rebuilt twice since then ‖ the bridge carries four thousand cars a day.
Stytt tilvísunarsetning hljómar með nafnorðinu, án hléa:
The man standing by the door is my brother.
having er áherslulaust og hratt, en lýsingarhátturinn hljómar sterkar: having finished — /hævɪŋ ˈfɪnɪʃt/. Berðu þriðju myndirnar fram til enda: examined /ɪɡˈzæmɪnd/ — með /d/, án aukasérhljóðs; built /bɪlt/, worried /ˈwʌrid/.
Texti
6 mín.Built in 1890 and rebuilt twice since then, the old bridge over the River Wey carries around four thousand cars a day. Having examined the structure last spring, the council's engineers found serious cracks in two of the supports. Their report, sent to the council in March, recommended closing one lane immediately.
Worried about the cost of repairs, the council has not yet discussed the report. Residents living near the bridge say that lorries weighing more than ten tonnes still use it every day, ignoring the signs placed at both ends. "Standing on the pavement, you can feel the whole bridge shake," says Ann Morris, whose house is fifty metres from the river.
A group calling itself Save Our Bridge has now written to the mayor. Asked about the delay, a council spokesperson said that a decision would be taken by the end of the summer. Not having seen the full report, local businesses fear that the bridge could be closed completely, forcing drivers to make a twenty-minute detour through the town centre.
Having studied similar cases in other towns, experts believe that a full repair would take at least a year. Until then, the bridge, used by thousands of people every day, remains open — and nobody seems to know for how long.
Æfingar
35 mín.1. Settu sögnina í rétta mynd: -ing, þriðja mynd eða having + þriðja mynd.
- The man (stand) by the door is my brother
- The letters (send) yesterday arrived this morning
- (finish) the report, she went home early
- (build) in 1890, the bridge needs repairs
- Anyone (wish) to speak should raise their hand
- (not / know) the way, we asked a police officer
- Cars (park) outside the school will be removed
- (lose) his keys twice, he now keeps a spare set at work
Sýna svörin
2. Umorðaðu og settu lið í stað aukasetningar með who eða which.
- The woman who is sitting by the window is my aunt.
- The documents which were sent yesterday are on your desk.
- People who live near the airport complain about the noise.
- I found a box which contained old letters.
- The houses which were damaged in the storm will be rebuilt.
- Students who want to join the trip should register by Friday.
Sýna svörin
3. Umorðaðu og settu lið í stað aukasetningar með samtengingu.
- After she had read the letter, she called her lawyer.
- Because he felt tired, he went to bed early.
- While I was waiting for the bus, I read the news.
- When he was asked about the money, he said nothing.
- Because we didn't know the address, we called the hotel.
- As the report was written in a hurry, it contained many mistakes.
Sýna svörin
4. Finndu liðinn sem hangir í lausu lofti og leiðréttu. Byrjaðu á orðunum í svigunum. Í 1. og 2. setningu helst liðurinn, og aðalsetningin fær frumlag sem framkvæmir athöfnina í liðnum; í 3.–5. setningu er liðnum breytt í aukasetningu.
- Walking down the street, the building looked old. (Walking down the street, I noticed…)
- Having read the report, the numbers seemed wrong. (Having read the report, I thought…)
- Opening the door, the dog ran out. (When I…)
- Having finished dinner, the waiter brought the bill. (After we…)
- Waiting for the train, it started to rain. (While we…)
Sýna svörin
5. Sameinaðu tvær setningar í eina með lýsingarháttarlið.
- The bridge was built in 1890. + It carries four thousand cars a day.
- The engineers examined the structure. + Then they recommended closing one lane.
- The report was sent in March. + It has not been discussed yet.
- The residents are worried about the delay. + They have written to the mayor.
- The storm closed the main road. + It forced drivers to take a long detour.
Sýna svörin
6. Þýddu á ensku
— í hverri setningu lýsingarháttarliður, eins og í lexíunni. 1) Stúlkan sem situr við gluggann er systir mín. 2) Eftir að hafa lokið vinnunni fór hann heim. 3) Þar sem við vissum ekki heimilisfangið hringdum við á hótelið. 4) Bréfin sem send voru á mánudaginn eru ekki komin enn. 5) Húsið, sem var byggt fyrir hundrað árum, er enn í góðu ástandi.
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: þrjár myndir lýsingarháttarliðar — -ing, þriðja mynd, having + þriðja mynd — og merking þeirra; neitunin Not knowing; stytt tilvísunarsetning, líka með ástandssögnum (containing, living), og kommur hennar; liður í stað aukasetningar um tíma og orsök, með samtengingu og án; -ing aftast í setningu; sama frumlag og liður sem hangir í lausu lofti; óþarft being. Næst — lexía 16: að leggja áherslu á aðalatriðið.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
15 orð- rebuild /ˌriːˈbɪld/ endurbyggja
- structure /ˈstrʌktʃə/ burðarvirki, mannvirki
- lane /leɪn/ akrein
- council /ˈkaʊnsl/ bæjarstjórn
- resident /ˈrezɪdənt/ íbúi
- lorry /ˈlɒri/ vörubíll, flutningabíll
- tonne /tʌn/ tonn
- pavement /ˈpeɪvmənt/ gangstétt
- mayor /meə/ bæjarstjóri, borgarstjóri
- spokesperson /ˈspəʊkspɜːsn/ talsmaður (gagnvart fjölmiðlum)
- detour /ˈdiːtʊə/ hjáleið
- ignore /ɪɡˈnɔː/ hunsa, virða að vettugi
- remain /rɪˈmeɪn/ haldast, vera áfram
- contain /kənˈteɪn/ innihalda
- slam /slæm/ skella (hurð)
Ritun
Átta til tíu setningar — stutt grein um byggingu, veg eða garð í bænum þínum. Notaðu þrjá liði af ólíkum gerðum (-ing, þriðja mynd, having) og eina stytta tilvísunarsetningu.
Fyrirmynd
Opened in 1905, the town library is one of the oldest buildings in the centre. Having survived two fires and a flood, it was finally renovated last year. The work, paid for by local businesses, took eight months. People visiting the library today will find a café on the ground floor and a garden behind the building. Not wanting to lose the old atmosphere, the architects kept the original wooden shelves. The reading room, used by students during exams, is now open until ten. Asked about the cost, the director said that it was "money well spent".
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst