Að skilgreina og alhæfa
Ég get skrifað skilgreiningu og alhæfingu eins og venja er í fræðilegum texta og texta úr viðskiptalífinu.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Fræðilegur texti og texti úr viðskiptalífinu fjalla ekki um hluti sem liggja á borðinu, heldur um flokka og hugtök: um tölvur almennt, um verðbólgu almennt. Í B1 #23 greindirðu á milli hins almenna og hins ákveðna: Books are expensive — bækur almennt, the books on my desk — þessar hérna. Í dag lærirðu hvað á að gera þegar þarf að skilgreina hið almenna, bera það saman og forðast að endurtaka sama orðið í hverri setningu. Þetta eru fjórir þættir sama efnis: alhæfing, óhlutstætt nafnorð, skilgreining og tilvísun í það sem áður var sagt.
Þrjár leiðir til að tala um heilan flokk. Allar þrjár eru réttar, en þær segja örlítið ólíkt og eiga heima í ólíkum stíl.
| mynd | hvað hún merkir | dæmi |
|---|---|---|
| fleirtala án greinis | flokkurinn í heild, venjulega leiðin | Computers have changed the way we work. |
| a + eintala | hver sá sem tilheyrir flokknum | A computer is a machine that processes data. |
| the + eintala | flokkurinn sem tegund, fræðilegur stíll | The computer has changed the modern office. |
Fleirtala án greinis er algengasti og öruggasti kosturinn. Hún hentar í tali, í skýrslu og í grein. Ef þú ert í vafa, veldu hana.
a + eintala merkir „hver sem er, hvern sem tekinn er“. Þess vegna hentar hún vel í skilgreiningar og reglur: allt sem á við um hverja tölvu á við um flokkinn: A good manager listens to the team. En ef eiginleikinn á aðeins við um flokkinn í heild, en ekki um einstakan fulltrúa hans, gengur a ekki. Eitt tígrisdýr getur ekki „verið í útrýmingarhættu“, það er tegundin sem deyr út. Þess vegna aðeins Tigers are endangered eða The tiger is endangered.
the + eintala tekur flokkinn sem eina tegund, eins og sýningargrip á safni. Svona er skrifað um dýr og plöntur, uppfinningar, verkfæri, líffæri: The heart pumps blood around the body, The bicycle was invented in the nineteenth century. Þetta er bóklegur stíll. Í venjulegri skýrslu hljómar The computer is used in every office gamaldags, einfaldara er Computers are used in every office.
Óhlutstætt nafnorð — án greinis, meðan það er almennt. Inflation, education, research, growth, health í almennri merkingu standa án greinis, eins og life og music í B1 #23. Íslenska setur oft greini á slík orð („heilsan“, „lífið“), enskan ekki. Lýsingarorð afmarkar ekki hugtakið: economic growth, higher education. the kemur fram þegar hugtakið er þrengt með liði með of eða aukasetningu: the education of girls, the inflation we saw last year.
Nokkur orð eru nánast alltaf með the, því að þau eru aðeins eitt í landinu eða í heiminum: the economy, the environment, the government, the public.
Skilgreining er byggð eftir formúlunni „X er Y sem Z“. Fyrst kemur yfirhugtakið — flokkurinn sem hugtakið tilheyrir (an instrument, a process, a person). Svo einkennið sem greinir það frá öðru í sama flokki. Einkennið er yfirleitt kynnt með aukasetningu með that, which, who (B1 #17) eða forsetningu + which (B2 #14):
A thermometer is an instrument that measures temperature. Inflation is a process in which money gradually loses its value.
Án yfirhugtaks verður skilgreiningin að lýsingu. Inflation is when prices rise — svona er sagt í tali, en í texta þarf Inflation is a sustained increase in prices.
Aðrar formúlur skilgreiningar:
| Inflation is defined as a sustained increase in prices. | er skilgreind sem |
| The term "real wages" refers to wages adjusted for inflation. | hugtakið vísar til |
| By "real wages" economists mean wages adjusted for inflation. | með … er átt við |
| This should not be confused with a one-off rise. | ekki má rugla því saman við |
| Economists distinguish between two types of inflation. | greina á milli |
Alhæfing í fræðilegum texta er milduð. Nær hver almenn fullyrðing hefur undantekningar, og þess vegna er skrifað tend to (B2 #22), generally, in most cases, on the whole: Consumers tend to delay purchases when prices are falling.
Tilvísun í það sem áður var sagt. Til að endurtaka ekki nafnorðið vísar fræðilegur texti til þess:
| the former … the latter | hið fyrrnefnda … hið síðarnefnda (af tveimur) |
| such a result, such results | slík niðurstaða, slíkar niðurstöður |
| this increase, these findings | þessi aukning, þessar niðurstöður |
the former og the latter — aðeins um tvo hluti. Ef þeir eru þrír eða fleiri, er sagt the first og the last. Á eftir such í eintölu stendur a: such a result. Í fleirtölu og með óteljanlegu nafnorði er enginn greinir: such results, such information. Bert This shows… í byrjun setningar er oft óljóst: hvað er nákvæmlega „þetta“? Betra er að bæta við nafnorði sem nefnir það sem var sagt í einu orði: This increase shows…, This approach….
Berðu saman.
| Tigers are endangered. / The tiger is endangered. | Rétt: talað er um tegundina í heild. |
| A tiger is a large wild cat. | Rétt: þetta á við um hvert tígrisdýr. |
Fleiri dæmi:
| Research shows that sleep improves memory. | Rannsóknir sýna… (almennt) |
| The research we did last year was never published. | Ákveðin rannsókn. |
| A dictionary is a book that lists words and their meanings. | Skilgreining með yfirhugtaki. |
| The smartphone has changed the way people read news. | Flokkurinn sem tegund. |
| Tea and coffee both contain caffeine, but the latter contains more. | Hið síðara af tveimur — kaffið. |
| Such a result was unexpected. | Slík niðurstaða. |
Svona er ekki sagt. ✗ A tiger is in danger of extinction → ✓ Tigers are in danger of extinction eða The tiger is in danger of extinction. Það er tegundin sem deyr út, ekki hvert einasta tígrisdýr. Reglan (svona útskýrir M. Swan hana): a + eintala alhæfir aðeins það sem á við um hvern einstakan fulltrúa — eins og í skilgreiningu. Um tegundina í heild — deyr út, er útbreidd, var fundin upp — er sagt The tiger eða Tigers.
Prófaðu kunnáttuna. Þarf greini í ___ education is expensive og í ___ education he received was unusual? Hvaða orð í skilgreiningunni A thermometer is an instrument that measures temperature er yfirhugtakið? Hvernig segirðu „slíkt svar“ — such answer, a such answer eða such an answer?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumálSkilgreining án greinis
✗ Computer is a machine that processes data
✓ A computer is a machine…
eða Computers are machines…. „Tölva er vél sem…“: íslenska hefur engan óákveðinn greini, og nafnorðið stendur eitt. En á ensku stendur teljanlegt nafnorð í eintölu ekki án greinis: til að alhæfa þarf a, the eða fleirtölu.
Ákveðinn greinir á almennu hugtaki
✗ The health is more important than money
✗ We need to protect the nature
✓ Health is more important…
protect nature. „Heilsan“, „náttúran“: íslenska setur oft greini á almenn hugtök, enskan ekki — nema hugtakið sé þrengt (the education he received).
researches
✗ Researches show that…
✓ Research shows that…
„Rannsóknir sýna“ er í fleirtölu, en research er óteljanlegt: engin fleirtala og sögnin í eintölu. Um eina rannsókn er sagt a study.
„Með X er átt við“
✗ With inflation we mean a rise in prices
✓ By inflation we mean…
eða Inflation is understood as…. „Með“ verður with, en enska forsetningin hér er by.
such án a
✗ such interesting idea
✓ such an interesting idea
„Svo áhugaverð hugmynd“ hefur engan greini. En á eftir such í eintölu þarf a, og such stendur á undan greininum, eins og what í What a surprise!
Framburður
4 mín.Í þéttri skilgreiningu hverfa kerfisorðin nánast, og hlustandinn heldur sér í keðju merkingarorða:
Inflation is a sustained increase in the general price level.
a, is, in, the eru borin fram veikt: /ə/, /ɪz/, /ɪn/, /ðə/. Áherslan er á hverju merkingarorði.
the á undan sérhljóði er borið fram /ði/: the economy /ði ɪˈkɒnəmi/, the environment /ði ɪnˈvaɪrənmənt/. Á undan samhljóði — /ðə/: the government /ðə ˈɡʌvənmənt/.
the former og the latter eru andstæður, og þess vegna er áherslan rökleg: The former arises when…; the latter, when… Í latter /ˈlætə/ er áherslusérhljóðið opið, eins og í cat, — ekki rugla því saman við later /ˈleɪtə/.
Áherslan færist: define /dɪˈfaɪn/ — definition /ˌdefɪˈnɪʃn/; distinguish /dɪˈstɪŋɡwɪʃ/ — distinction /dɪˈstɪŋkʃn/. Á undan -tion er áherslan á atkvæðinu rétt á undan viðskeytinu (B1 #29).
Texti
6 mín.WHAT IS INFLATION?
Inflation is a sustained increase in the general level of prices. In other words, it is a process in which money gradually loses its value: the same amount buys fewer goods each year. Inflation should not be confused with a one-off rise in the price of a single product, such as coffee after a poor harvest.
Economists usually distinguish between two main types: demand-pull and cost-push inflation. The former arises when demand for goods exceeds supply, so that sellers can charge more. The latter occurs when production costs rise and companies pass them on to customers. Such distinctions matter for policy, since the two types call for different responses.
A central bank is an institution that manages a country's money and sets interest rates. When inflation rises too fast, the central bank usually raises interest rates. This measure makes borrowing more expensive and tends to reduce spending.
Moderate inflation is generally seen as healthy for the economy. Deflation, in contrast, can be dangerous: when people expect prices to fall, they tend to delay their purchases, and growth slows down.
Finally, by "real wages" economists mean wages adjusted for inflation. If wages rise by three per cent while prices rise by five, real wages fall, even though the figure on the payslip is higher.
Æfingar
35 mín.1. Settu inn a, an eða the. Þar sem greinis er ekki þörf, settu —.
- education is a basic human right
- education he received in Paris was unusual
- computer is a machine that processes data
- heart pumps blood around the body
- research shows that exercise improves memory
- Inflation is sustained increase in prices
- We need to protect environment
- economic growth slowed down last year
- It was such unexpected result
- Tea and coffee both contain caffeine, but latter contains more
Sýna svörin
2. Umorðaðu alhæfinguna með fleirtölu án greinis — eins og skrifað er í venjulegri skýrslu.
- The computer is used in every office.
- The smartphone has changed the way people read news.
- The electric car is becoming cheaper.
- The robot can already do many simple jobs.
- The credit card has made shopping easier.
Sýna svörin
3. Sameinaðu tvær setningar í skilgreiningu eftir formúlunni „X is a Y that Z“.
- A thermometer is an instrument. + It measures temperature.
- A dictionary is a book. + It lists words and their meanings.
- A landlord is a person. + He or she rents out property.
- A central bank is an institution. + It manages a country's money.
- A pension is money. + People receive it after they retire.
- Photosynthesis is a process. + In this process, plants turn light into energy.
Sýna svörin
4. Settu the former, the latter, such eða this + nafnorð í stað endurtekningarinnar. Skrifaðu alla setninguna upp.
- We considered trains and buses. Buses were cheaper. (the latter)
- Anna and Mark applied for the job. Anna had more experience. (the former)
- Prices rose by ten per cent. The rise of ten per cent surprised everyone. (this)
- The results were very poor. Results this poor are rare. (such)
- They gave us a very strange answer. Nobody expected an answer like that. (such)
Sýna svörin
5. Villuleit. Finndu villuna og leiðréttu hana. Ein villa í hverri setningu.
- Computer is a machine that processes data.
- The inflation is a sustained increase in prices.
- It was such interesting idea.
- With inflation we mean a rise in prices.
- A tiger is in danger of extinction.
- The research shows that sleep improves memory. (um rannsóknir almennt)
Sýna svörin
6. Þýddu á ensku.
1) Hitamælir er tæki sem mælir hita. 2) Heilsan er mikilvægari en peningar. 3) Verðbólgu ætti ekki að rugla saman við einstaka verðhækkun. 4) Hagfræðingar greina á milli tveggja tegunda atvinnuleysis. 5) Með „raunlaunum“ er átt við laun að teknu tilliti til verðbólgu.
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: þrjár leiðir til að alhæfa — fleirtala án greinis, a + eintala, the + eintala — og hvar hver þeirra á við; óhlutstætt nafnorð án greinis og með the; formúla skilgreiningar með yfirhugtaki og formúlurnar is defined as, refers to, By X we mean, distinguish between, should not be confused with; tilvísanirnar the former, the latter, such a, this + nafnorð. Næst — lexía 28: málsnið á vinnustað.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
16 orð- inflation /ɪnˈfleɪʃn/ verðbólga
- sustained /səˈsteɪnd/ viðvarandi, langvarandi
- one-off /ˌwʌn ˈɒf/ einstakur, sem gerist einu sinni
- confuse with /kənˈfjuːz wɪð/ rugla saman við
- distinguish between /dɪˈstɪŋɡwɪʃ bɪˈtwiːn/ greina á milli
- distinction /dɪˈstɪŋkʃn/ greinarmunur
- define as /dɪˈfaɪn əz/ skilgreina sem
- the former /ðə ˈfɔːmə/ hið fyrrnefnda (af tveimur)
- the latter /ðə ˈlætə/ hið síðarnefnda (af tveimur)
- demand /dɪˈmɑːnd/ eftirspurn
- supply /səˈplaɪ/ framboð
- exceed /ɪkˈsiːd/ fara fram úr, vera meiri en
- arise /əˈraɪz/ koma upp, myndast
- policy /ˈpɒləsi/ stefna
- interest rate /ˈɪntrəst reɪt/ vextir
- institution /ˌɪnstɪˈtjuːʃn/ stofnun
Ritun
Átta til tíu setningar — skilgreining á hugtaki úr þínu fagi eða úr daglegu lífi (húsnæðislán, lífeyrir, verktakavinna, hlaðvarp) og tvær til þrjár alhæfingar um það. Notaðu yfirhugtak, eina af formúlunum is defined as, refers to eða By X we mean, einn greinarmun á tveimur tegundum með the former og the latter og eina mildaða alhæfingu.
Fyrirmynd
A mortgage is a loan that people use to buy a house or a flat. The term refers to the agreement as well as to the money itself. Mortgages should not be confused with ordinary bank loans, which are usually smaller and shorter. Banks generally distinguish between fixed-rate and variable-rate mortgages. The former keeps the same interest rate for several years, whereas the latter changes when the central bank changes its rates. Such differences matter a great deal when rates are rising. Young buyers tend to choose fixed rates, since they want to know exactly what they will pay each month.
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst