Að tala í málsniði vinnustaðarins
Ég get valið orð sem fer saman við annað orð og skipt á milli formlegs og hversdagslegs orðalags.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Orðastæða er fast samband orða: make a decision, meet a deadline, heavy rain. Enskumælandi maður velur sögnina ekki eftir rökum, heldur af vana. Hvers vegna er sagt make a mistake, en do research, þegar íslenska segir „gera“ um hvort tveggja („gera mistök“, „gera rannsókn“)? Það er engin skýring, þetta hefur bara orðið svona. Villa í orðastæðu kemur ekki í veg fyrir að setningin skiljist, en hún kemur strax upp um útlendinginn. Í vinnupósti tekur fólk sérstaklega eftir henni. Í B2 #21 sástu að með nafnorði eins og decision er sögnin nánast merkingarlaus: take a decision, reach an agreement. Í dag lærirðu hvaða sögn stendur með hvaða nafnorði.
Helsta ráðið: lærðu nafnorðið ásamt sögninni sinni, eins og eitt orð. Ekki decision, heldur make a decision.
Íslenska sögnin vísar ekki á þá ensku. Ein íslensk sögn skiptist í nokkrar enskar, og það er nafnorðið sem velur:
| á íslensku | á ensku |
|---|---|
| taka ákvörðun / taka þátt / grípa til aðgerða / taka tilboði | make (BrE og take) a decision / take part / take action / accept an offer |
| halda fund / gera rannsókn / verja tíma | hold a meeting / carry out research / spend time |
| setja frest / varpa fram spurningu | set a deadline / raise a question |
| ná samkomulagi / ná markmiði | reach an agreement / achieve a goal |
| standa við skilafrest, uppfylla kröfur | meet a deadline / meet the requirements |
make og do. Almenn hugmynd hjálpar, þótt undantekningar séu til. make — skapa eitthvað, fá niðurstöðu: make a decision, make a mistake, make a profit, make an offer, make a complaint, make progress, make an effort. do — vinna verk, fást við eitthvað: do research, do business, do a job, do your best, do somebody a favour. Skaði er líka með do: do damage, do harm.
take og have. take — taka á sig: take responsibility, take action, take steps, take part, take place („fara fram, eiga sér stað“). Í breskri viðskiptaensku er líka sagt take a decision, jafnt og make a decision. have — taka þátt í atburði eða hafa afleiðingar: have a meeting, have a discussion, have an effect, have an impact.
Aðrar sagnir vinnustaðarins. meet — standast, uppfylla: meet a deadline, meet expectations. raise — vekja máls á: raise a question, raise an issue, raise concerns (þetta er raise, ekki rise: B1 #13). reach — komast að niðurstöðu: reach an agreement, reach a conclusion. hold — halda formlega: hold a meeting, hold talks. carry out — framkvæma, gera: carry out research, carry out a survey, carry out tests.
Lýsingarorð með nafnorði er líka orðastæða. Íslensk orð eins og „mikill“, „sterkur“, „alvarlegur“ eru þýdd á ýmsa vegu:
| a major problem, a major change | stórt vandamál, mikil breyting |
| a significant increase | veruleg aukning |
| a serious concern, a serious mistake | alvarlegar áhyggjur, alvarleg mistök |
| strong evidence | haldgóð sönnunargögn |
| a valid point | réttmæt ábending |
| a tight deadline | knappur skilafrestur |
| a heavy workload, heavy traffic | mikið vinnuálag, mikil umferð |
| a high price, a high cost | hátt verð, mikill kostnaður |
Hlutlaust og formlegt. Sum pörin þekkirðu úr B2 #21: get — receive, need — require, help — assist, ask for — request, tell — inform. Hér eru fleiri:
| hlutlaust | formlegt |
|---|---|
| start | commence |
| end, finish | conclude |
| buy | purchase |
| show | demonstrate, indicate |
| enough | sufficient |
| about (= um það bil) | approximately |
| about (= varðandi) | regarding |
| try | attempt |
Hófsemisreglan. Formlegt orð á heima í samningi, skýrslu, bréfi til viðskiptavinar. Í samtali hljómar það uppskrúfað og stundum hlægilegt: Could you assist me with this box? í stað Could you help me with this box? Og öfugt: Hi! Quick one: we're kicking off next week í bréfi til viðskiptavinar hljómar kæruleysislega. Á milli þessara póla er hlutlaust viðskiptabréf án styttinga, þar sem flest orðin eru venjuleg.
Berðu saman.
| We made a mistake in the invoice. | Gerðum — og fengum niðurstöðu: villu. |
| We did some research before the launch. | Unnum verk. |
Fleiri dæmi:
| The board took the decision to close the office. | Stjórnin tók ákvörðun um að loka skrifstofunni. |
| The conference will take place in Leeds. | Ráðstefnan fer fram í Leeds. |
| We held a meeting with the residents. | Við héldum fund með íbúunum. |
| The client raised a concern about security. | Viðskiptavinurinn lýsti áhyggjum af öryggismálum. |
| The tests were carried out in March. | Prófanirnar voru gerðar í mars. |
| You make a valid point. | Þetta er réttmæt ábending. |
Svona er ekki sagt. ✗ The storm made a lot of damage → ✓ The storm did a lot of damage eða caused a lot of damage. ✗ We would like to pay your attention to the new rules → ✓ We would like to draw your attention to the new rules: pay attention to — að veita einhverju athygli sjálfur, en athygli annarra er „dregin“ að einhverju — draw.
Prófaðu kunnáttuna. Hvaða sögn þarf í ___ a deadline, ___ research, ___ a mistake? Hvaða lýsingarorð á við í „haldgóð sönnunargögn“? Hvar á commence betur heima — í samningi eða í samtali við samstarfsmann?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumál„Gera mistök“, „gera tilboð“
✗ We did a mistake in the report → ✓ We made a mistake. ✗ They did us an offer → ✓ They made us an offer. „Gera“ verður auðveldlega do. En mistök og tilboð eru niðurstaða, og niðurstaða er „gerð“ með make.
make research
✗ We made research on the market
✓ We did research on the market
eða carried out research. Öfug villa: sá sem hefur lært að „gera“ er oft make, setur það alls staðar. Rannsókn er vinna, verk — þess vegna do eða carry out.
„Halda fyrirlestur“, „halda kynningu“
✗ I held a presentation at the conference
✓ I gave a presentation at the conference
Á íslensku „heldur“ maður bæði fundi og kynningar, og þar sem hold a meeting er rétt, fylgir hold með. Kynningu „gefur“ maður á ensku: give.
rise a concern
✗ The client rose two concerns
✓ The client raised two concerns
Á íslensku er „hækka“ notað bæði um það sem hækkar sjálft („verðið hækkaði“) og um það að hækka eitthvað („þeir hækkuðu verðið“). Enskan skiptir þessu í tvær sagnir (B1 #13): það sem fer upp sjálft — rise, það sem einhver lyftir — raise. Áhyggjur „lyftir“ einhver: raise.
Of beinskeytt við viðskiptavin
We want two more weeks er málfræðilega rétt, en í bréfi til viðskiptavinar hljómar það hranalega. Eins og í B2 #21: íslenskur vinnupóstur er oft stuttur og óformlegur. Enskur viðskiptavinur býst við að beiðni sé pökkuð inn: we would like to request an additional two weeks, Could you…?, please.
Framburður
4 mín.Í orðastæðu fær nafnorðið aðaláhersluna, sögnin er veikari:
We made a decision ‖ and met the deadline.
Viðskeyti draga til sín áhersluna (B1 #29), og í orðaforða viðskiptalífsins ber sérstaklega mikið á því:
| -tion | information, collocation → áherslan á atkvæðinu rétt á undan viðskeytinu: /ˌkɒləˈkeɪʃn/ |
| -ity | responsibility, possibility |
| -ic | economic, strategic |
| -ment | agreement, requirement — færir ekki áhersluna |
Formleg orð sem auðvelt er að bera rangt fram: commence /kəˈmens/ — áhersla á öðru atkvæði; purchase /ˈpɜːtʃəs/ — áhersla á fyrsta, og seinna atkvæðið er veikt: /tʃəs/, ekki /tʃeɪs/; approximately /əˈprɒksɪmətli/ — áhersla á öðru atkvæði af fimm; sufficient /səˈfɪʃnt/; require /rɪˈkwaɪə/ — ekkert „r“ í lokin.
Texti
6 mín.An email to the client:
Dear Ms Collins,
I am writing to inform you that we have taken the decision to commence the second phase of the project on 3 June. Over the past month, our team has carried out extensive research and has met every deadline so far.
At our last meeting, you raised two concerns. We have reached an agreement with the supplier on the first, and the revised prices are attached. Regarding the second, we would like to request an additional two weeks, as the tests have not yet been completed. We do not expect this to have a significant impact on the budget.
I would also like to draw your attention to the attached schedule. Should you require any further information, please do not hesitate to contact me.
Yours sincerely, Daniel Shaw
A message to a colleague:
Hi Sam, quick update. We're starting phase two on 3 June. The client had two worries: we've sorted out the first one with the supplier, and I've asked for two more weeks on the second because the tests aren't finished yet. It shouldn't make a big difference to the budget. Could you have a look at the schedule before Friday? Thanks, Dan
Æfingar
35 mín.1. Eyðufylling. make, do, take, have, meet, raise, reach, hold — í réttri mynd.
- We need to a decision by Friday
- The team a lot of research before the launch
- I'm afraid we won't the deadline
- The new rules will a big impact on small firms
- Several customers have concerns about the price
- After long talks, the two sides an agreement
- The meeting will be in the main hall
- Our company a profit for the first time last year
Sýna svörin
2. Val: strong, valid, tight, heavy, significant.
- There is evidence that the new drug works
- You make a point, but I still disagree
- We have a very deadline: Friday morning
- Nurses often have a workload
- The report found a increase in sales
Sýna svörin
3. Pörun. Íslenskt orðasamband → ensk orðastæða.
- taka þátt
- grípa til aðgerða
- gera rannsókn
- standa við skilafrest
Sýna svörin
4. Settu formlega orðið úr svigunum í stað hins venjulega. Skrifaðu alla setninguna upp.
- We will start the work in May. (commence)
- The company bought new equipment. (purchase)
- The results show a clear trend. (demonstrate)
- We don't have enough data. (sufficient)
- The meeting ended at five. (conclude)
- The tickets cost about £50. (approximately)
Sýna svörin
5. Umorðaðu á formlegu máli — fyrir bréf til viðskiptavinar. Notaðu orðin í svigunum.
- We're starting the project next month. (commence)
- Can you send us more information? (Could you / provide / further)
- We didn't get your email about the price. (receive / regarding)
- Sorry, but we can't meet the deadline. (regret / unable)
- We've got enough staff to finish on time. (sufficient / complete)
Sýna svörin
6. Villuleit. Finndu villuna og leiðréttu hana. Ein villa í hverri setningu.
- We did a mistake in the report.
- They made research on the market.
- The client rose two concerns at the meeting.
- We would like to pay your attention to the new rules.
- The storm made a lot of damage.
- The conference will take part in Leeds.
Sýna svörin
7. Þýddu á ensku.
Fyrstu þrjár formlega, síðustu tvær eins og við samstarfsmann. 1) Við höfum tekið ákvörðun um að hefja annan áfangann í júní. 2) Viðskiptavinurinn lýsti áhyggjum af tímamörkunum. 3) Við viljum vekja athygli ykkar á nýju reglunum. 4) Við áttum fund og urðum sammála um allt. 5) Geturðu hjálpað mér með þessa skýrslu?
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: orðastæður sagnar og nafnorðs — make og do, take og have, meet, raise, reach, hold, carry out; íslensku „taka“, „halda“, „setja“ í enskum orðastæðum; lýsingarorð með nafnorði — major, significant, strong, valid, tight, heavy; átta pör „hlutlaust — formlegt“ og hófsemisreglan. Næst — lexía 29: endursögn og glósur.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
16 orð- collocation /ˌkɒləˈkeɪʃn/ orðastæða, fast orðasamband
- commence /kəˈmens/ hefja (formlegt)
- conclude /kənˈkluːd/ ljúka
- purchase /ˈpɜːtʃəs/ kaupa (formlegt)
- demonstrate /ˈdemənstreɪt/ sýna, sýna fram á
- sufficient /səˈfɪʃnt/ nægilegur
- approximately /əˈprɒksɪmətli/ um það bil
- regarding /rɪˈɡɑːdɪŋ/ varðandi
- carry out /ˌkæri ˈaʊt/ framkvæma, gera
- hold a meeting /ˌhəʊld ə ˈmiːtɪŋ/ halda fund
- raise a concern /ˌreɪz ə kənˈsɜːn/ lýsa áhyggjum
- take action /ˌteɪk ˈækʃn/ grípa til aðgerða
- tight deadline /ˌtaɪt ˈdedlaɪn/ knappur skilafrestur
- workload /ˈwɜːkləʊd/ vinnuálag
- phase /feɪz/ áfangi
- draw attention to /ˌdrɔː əˈtenʃn tə/ vekja athygli á
Ritun
Ein skilaboð í tveimur málsniðum — til viðskiptavinar og til samstarfsmanns: nýr áfangi verkefnis, frestun skilafrests, beiðni um skjöl. Í hvoru um sig fimm til sex setningar og að minnsta kosti fjórar orðastæður úr lexíunni.
Fyrirmynd
formlega — Dear Mr Hall, I am writing to inform you that the tests have been carried out and the results demonstrate a significant improvement. We have reached an agreement with the supplier regarding the new prices. However, owing to a tight deadline, we would like to request an additional week. Should you require any further information, please do not hesitate to contact me. Til samstarfsmanns — Hi Kate, the tests are done and the results look really good. We've sorted out the prices with the supplier. The deadline's tight, though, so I've asked the client for another week. Let me know if you need anything.
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst