Að lýsa hlut og skrifa umsögn

Umsögn um kaup, söluauglýsing, lýsing á týndri tösku — alls staðar þarf að nefna nokkra eiginleika hlutar í einu og segja hvaða tilfinningar hann vakti. Til þess hefur enskan tvö verkfæri: röð lýsingarorða og parið -ed og -ing.

Röð lýsingarorða. Á íslensku er röðin ekki alveg föst: bæði „gamall rauður sófi“ og „rauður gamall sófi“ heyrast. Á ensku er röðin á undan nafnorðinu föst:

Rökin eru þessi: því nánar sem eiginleikinn tengist hlutnum sjálfum, því nær stendur hann nafnorðinu. Álit er það sem þú hugsar; um það má deila, og því stendur það fjærst. Stærð og aldur breytast með tímanum. Litur, uppruni og efni eru þegar eiginleikar hlutarins sjálfs. Og tilgangurinn rennur nær saman við nafnorðið: dining table — „borðstofuborð“, running shoes — „hlaupaskór“; á íslensku verður þetta oft eitt samsett orð. Ef þú ert í vafa, spyrðu þig hvaða eiginleiki er varanlegri. Hann fer nær nafnorðinu.

Hvaða eiginleiki í hvaða flokk. Erfiðast er að greina álit frá staðreynd. Álit er það sem má deila um: lovely, beautiful, ugly, comfortable, expensive, cheap, useful. Staðreynd er það sem sést eða má mæla: stærð (big, tiny, long, tall), aldur (old, new, young), lögun (round, square), litur. Uppruni og efni svara spurningunum „hvaðan?“ og „úr hverju?“: Italian, Swiss, wooden, leather. Efni er oft táknað með einföldu nafnorði án nokkurrar endingar: a stone house, a gold ring, a wool coat — líkt og fyrri hluti íslensks samsetts orðs: „steinhús“, „gullhringur“, „ullarkápa“. Eins tilgangur: a kitchen table, a sports bag. Slíkt nafnorð stendur alltaf síðast, fast við aðalorðið: saman hljóma þau nær eins og eitt orð.

Í reynd eru sjaldan sett fleiri en þrjú lýsingarorð í röð, en röðinni innan hvers pars er fylgt:

Komma og and. Tvö lýsingarorð sem tjá álit má aðskilja með kommu: a lovely, comfortable sofa. Tveir litir eru tengdir með and: a black and white photo. Þegar lýsingarorðin standa á eftir sögninni, aðskilin frá nafnorðinu, þarf líka and á milli tveggja síðustu: The bag is small and black.

-ed og -ing. Mörg lýsingarorð um tilfinningar koma í pörum: bored og boring, interested og interesting, tired og tiring. Myndin á -ed segir hvað manneskjan finnur: eitthvað hafði áhrif á hana, og hún varð þreytt eða hissa, eða henni fór að leiðast. Myndin á -ing segir frá því sem vekur tilfinninguna: kvikmynd, ferð, frétt. Íslenskan gerir oft sama greinarmun: „þreyttur“ og „þreytandi“, „spenntur“ og „spennandi“, „áhugasamur“ og „áhugaverður“ — og þá svarar enska -ing oft til íslensku endingarinnar „-andi“.

Hér undir falla líka excited — exciting, worried — worrying, annoyed — annoying (pirraður — pirrandi), embarrassed — embarrassing (vandræðalegur, skömmustulegur — neyðarlegur).

Mynd á -ing getur líka átt við manneskju, ef hún vekur sjálf tilfinningu hjá öðrum: He's boring — „hann er leiðinlegur“, She's an interesting person — „áhugaverð manneskja“.

Hvernig á að prófa. Spyrðu þig: hver finnur hér fyrir tilfinningunni? Ef frumlagið sjálft finnur fyrir henni — -ed: I was bored — mér leiddist. Ef það vekur tilfinninguna hjá öðrum — -ing: The film was boring — myndin var leiðinleg. Þess vegna fá hlutur, staður og atburður nær alltaf -ing: kvikmynd eða ferð hefur engar tilfinningar. -ed á við fólk og dýr: The dog looks bored.

Með hvaða sögnum. Báðar myndirnar standa ekki aðeins á eftir be. Með get sýnir myndin á -ed breytingu: I got bored after an hour. — „Eftir klukkutíma fór mér að leiðast.“ Með feel og look — hvernig manneskjunni líður og hvernig hún lítur út: I feel tired. You look worried. Á undan nafnorði geta báðar myndirnar staðið: a tired child — „þreytt barn“, a tiring day — „þreytandi dagur“.

Berðu saman:

Báðar setningarnar eru réttar, en segja ólíka hluti. Að rugla þeim saman er að segja annað um sjálfan sig en ætlunin var.

Svona er ekki sagt. ✗ I'm interesting in history → ✓ I'm interested in history. Það er manneskjan sem hefur áhugann, og því þarf myndina á -ed; interesting segði að þú sjálf(ur) værir áhugaverð(ur) fyrir aðra, og á eftir því kemur ekki in.

Prófaðu kunnáttuna. Hvernig segirðu „Mér leiddist á fyrirlestrinum“? Raðaðu í rétta röð: jacket, leather, black, a. Hvað á að setja í What a ___ day! — tired eða tiring?