Precies zeggen hoe

In A2 #15 gaf het bijwoord antwoord op de vraag ‘hoe?’: slowly, carefully, well, hard. Nu komen er drie preciseringen bij: in welke mate (quite well, extremely carefully), vergeleken met wie (more carefully than my brother) en waar het bijwoord in de zin staat.

Bijwoorden van graad — ‘in welke mate’. Ze staan vóór een bijvoeglijk naamwoord of een ander bijwoord en geven aan hoe sterk een kenmerk is:

a bit is spreektaal en gaat bijna altijd over iets onaangenaams: a bit cold, a bit expensive, a bit late. Over iets goeds zeg je dat meestal niet: in plaats van ‘a bit good’ zeg je quite good.

Met quite moet je in het Brits-Engels opletten. Bij een gewoon bijvoeglijk naamwoord — good, big, tired, interesting — betekent het ‘vrij, redelijk’, vaak net iets minder dan je verwachtte: The film was quite good — ‘geen slechte film’, maar geen enthousiasme. Bij een bijvoeglijk naamwoord dat al ‘volledig’ is — right, sure, true, impossible — betekent quite ‘helemaal’: You're quite right — ‘u hebt helemaal gelijk’. I'm not quite sure — ‘ik weet het niet helemaal zeker’. In het Amerikaans-Engels klinkt quite good warmer, bijna ‘heel goed’.

rather betekent ook ‘vrij’, maar met de bijsmaak ‘meer dan je zou willen’ of ‘meer dan je verwachtte’: It's rather cold today. The exam was rather difficult. Met een positief woord drukt rather een aangename verrassing uit: The food was rather good — ‘het eten bleek eigenlijk best goed’.

fairly is het rustigste en zwakste ‘vrij’: I know him fairly well. pretty is een spreektalig ‘behoorlijk’: It's pretty expensive. Verwar het niet met het bijvoeglijk naamwoord pretty — ‘mooi, knap’.

completely en totally staan meestal bij een werkwoord, ervóór: I completely forgot. — ‘Ik was het helemaal vergeten.’ very staat daarentegen nooit bij een werkwoord: vóór het werkwoord komt really, na het lijdend voorwerp very much: I really like this city, I like this city very much.

De trappen van vergelijking van bijwoorden. Bijwoorden vergelijk je net als bijvoeglijke naamwoorden (A2 #7). Lange bijwoorden op -ly krijgen more en most, korte een uitgang:

Korte bijwoorden zonder -ly — fast, hard, late, early, soon — krijgen -er, net als bijvoeglijke naamwoorden. early eindigt op -ly, maar dat is geen achtervoegsel, het hoort bij het woord zelf; daarom earlier. well en badly zijn onregelmatig — zoals good en bad.

Je vergelijkt met than: She drives more carefully than her brother. Gelijkheid en ongelijkheid — as … as en not as … as, net als bij bijvoeglijke naamwoorden: He doesn't speak French as well as his wife.

Na than en as zeg je in de spreektaal me, him, her: She sings better than me. Iets zorgvuldiger is het met een werkwoord: than I do, as he does. Beide zijn goed.

In gesprekken hoor je vaak Can you speak slower? of Come quicker! — de korte vorm in plaats van more slowly, more quickly. Zo praten mensen, maar houd je op schrift en in verzorgde taal aan more slowly.

De plaats van het bijwoord. Een bijwoord heeft drie plaatsen in de zin, en de plaats bepaalt de nuance:

Aan het eind van de zin staan bijwoorden in de volgorde ‘hoe — waar — wanneer’: She sang beautifully at the concert last night. Een bijwoord van wijze kan ook in het midden staan, vóór het werkwoord: He slowly opened the door — dan klinkt de zin iets literairder. Aan het begin zet je woorden die een oordeel geven: Luckily, Unfortunately, Surprisingly, Honestly — ‘gelukkig’, ‘helaas’, ‘verrassend genoeg’, ‘eerlijk gezegd’. Op schrift volgt er een komma.

Het belangrijkste verbod blijft dat van A1 #7 en A2 #15: tussen werkwoord en lijdend voorwerp komt geen bijwoord. Goed is She speaks German well, niet ✗ She speaks well German.

Vergelijk paren waarin twee letters de betekenis veranderen:

hardly en lately zijn geen bijwoorden van hard en late, maar aparte woorden met een eigen betekenis.

Meer voorbeelden:

Zo zeg je het niet. ✗ The water wasn't enough warm → ✓ The water wasn't warm enough. enough staat na het bijvoeglijk naamwoord en na het bijwoord (A2 #13), net als ‘genoeg’ in ‘warm genoeg’: fast enough, well enough.

Test jezelf. Hoe vraag je ‘Praat wat langzamer, alstublieft’? Wat betekent in het Brits-Engels The hotel was quite good? Waar komt well in She speaks German?