Over verplichting en kunnen praten

Deze les brengt twee onderwerpen samen die op A2 onvolledig bleven. Het eerste: kunnen en slagen — can (A1 #20) heeft te weinig vormen. Het tweede: regels — bij must, have to (A2 #10) en should (A2 #11) komen ‘zo hoort het’, ‘zo mag het’ en ‘dat hoeft niet’.

be able to — kunnen in elke tijd. can heeft maar twee vormen: can en could. Een toekomende tijd, een Present Perfect of een vorm na een ander werkwoord heeft het niet — daar werkt be able to.

In de tegenwoordige tijd zeg je meestal can: I can swim klinkt natuurlijker dan I'm able to swim.

Kon je het, of lukte het? In de verleden tijd maakt het Engels een onderscheid dat in het Nederlands samenvalt in één woord: ‘kon’. could — kunnen in het algemeen, gedurende een bepaalde periode: I could read when I was four. Slagen in één concreet geval — was able to of managed to. managed to benadrukt: het was moeilijk, maar het is gelukt.

In de ontkenning is dat verschil er niet, couldn't past altijd: I couldn't find my keys this morning. Met de waarnemingswerkwoorden see, hear is could ook bij één geval normaal: I could hear music next door.

was able to en managed to zijn in een bevestigende zin bijna gelijk, maar managed to zegt het uitdrukkelijk: er was een moeilijkheid en het kostte moeite. Daarom staan er zo vaak but en in the end bij: It took three hours, but in the end we managed to fix it. Was er geen moeilijkheid, dan zeg je gewoon de Past Simple: I finished the report on Friday.

be supposed to — zo hoort het, zo is het afgesproken. De verplichting komt niet van de spreker en niet van de wet, maar van regels, afspraken of de verwachtingen van anderen. Het Nederlandse ‘horen te’ ligt er dichtbij. You're supposed to take your shoes off in the house. — zo is het gebruikelijk. I'm supposed to be at work at nine. — zo is het afgesproken. Vaak hoor je in deze vorm dat het in werkelijkheid anders loopt: I'm supposed to be working, but I'm watching football. In de verleden tijd is het bijna altijd ‘het zou…, maar het gebeurde niet’: The train was supposed to arrive at six. — maar hij kwam om zeven uur. not supposed to — een zacht verbod volgens de regels, zachter dan mustn't: You're not supposed to park here. supposed is hier een bijvoeglijk naamwoord, en daarom is be altijd nodig: I'm supposed to, Were we supposed to…?

Vergelijk met have to. I have to be at work at nine — ik heb geen keus: kom ik te laat, dan krijg ik problemen. I'm supposed to be at work at nine — dat is de regel, maar het klinkt alsof je die kunt overtreden, en misschien doe ik dat ook. Daarom past be supposed to goed als je uitlegt waarom iets niet volgens plan is gegaan.

be allowed to — zo mag het, het is toegestaan. De toestemming komt van iemand anders: regels, de wet, ouders, de baas. allowed is de derde vorm van allow ‘toestaan’, dus qua bouw is dit een lijdende vorm, bekend van het bordje Pets aren't allowed (A2 #19): niet ‘ik sta toe’, maar ‘het is mij toegestaan’. be verandert per persoon en per tijd, allowed to + werkwoord blijft hetzelfde.

can of be allowed to? In de tegenwoordige tijd zeg je voor toestemming vaak gewoon can: You can park here after six. be allowed to benadrukt dat de toestemming van regels of van een ander komt, en klinkt daarom preciezer als je regels meedeelt of ernaar vraagt: Are we allowed to bring food into the museum? In de toekomende tijd en de Present Perfect heeft can geen vorm, en dan is be allowed to verplicht — net als be able to: Will we be allowed to park here? Over het verleden ligt de grens net als bij could en managed to: could — toestemming in het algemeen, voor een lange tijd (As a child I could watch TV until nine), was allowed to — toestemming in één geval (Yesterday we were allowed to leave early).

supposed to of allowed to? Beide gaan over regels, maar ze zeggen iets anders. supposed to — wat je hoort te doen, allowed to — wat mag. In de ontkenning zit het verschil in de kracht:

don't need to — het is niet nodig. Dit is hetzelfde als don't have to (A2 #10): je hoeft het niet te doen. need is hier een gewoon werkwoord met to, daarom maak je de ontkenning, de vraag en de verleden tijd met do: You don't need to come tomorrow. Does she need to bring anything? We didn't need to wait. Verwar het niet met mustn't en not allowed to — ‘niet mogen’: You don't need to come — je hoeft niet te komen; You aren't allowed to come — je mag niet komen.

De hele schaal in één voorbeeld:

Zo zeg je het niet. ✗ We didn't need come so early → ✓ We didn't need to come so early. didn't need is een gewoon werkwoord, en daarna is to nodig.

Test jezelf. could of managed to: ‘het was moeilijk, maar ik heb de trein gehaald’? Wat betekent The film was supposed to start at eight? Hoe zeg je ‘we mogen op het werk onze telefoon niet gebruiken’?