Powiedzieć o obowiązku i umiejętności

Ta lekcja łączy dwa tematy, które na A2 zostały niedokończone. Pierwszy — umiejętność i sukces: can (A1 #20) ma za mało form. Drugi — zasady: do must, have to (A2 #10) i should (A2 #11) dochodzą „tak się należy”, „tak wolno” i „tak nie trzeba”.

be able to — umiejętność w każdym czasie. can ma tylko dwie formy: can i could. Nie ma czasu przyszłego, Present Perfect ani formy po innym czasowniku — tam pracuje be able to.

W czasie teraźniejszym zwykle mówi się can: I can swim brzmi naturalniej niż I'm able to swim.

Umiałem czy udało mi się? W czasie przeszłym angielski rozróżnia to, co po polsku mieści się w jednym „mogłem”. could — umiejętność w ogóle, przez jakiś czas: I could read when I was four. Sukces w jednym konkretnym przypadku — was able to albo managed to. managed to podkreśla: było trudno, ale się udało.

W przeczeniu tej różnicy nie ma, couldn't pasuje zawsze: I couldn't find my keys this morning. Z czasownikami percepcji see, hear could o pojedynczym przypadku też jest normalne: I could hear music next door.

was able to i managed to w zdaniu twierdzącym znaczą prawie to samo, ale managed to wprost mówi o trudności i wysiłku. Dlatego tak często towarzyszą mu but i in the end: It took three hours, but in the end we managed to fix it. Jeśli trudności nie było, zwykle mówi się po prostu w Past Simple: I finished the report on Friday.

be supposed to — tak się należy, tak się umówiliśmy. Obowiązek nie pochodzi od mówiącego ani od prawa, tylko od zasad, umowy albo cudzych oczekiwań. You're supposed to take your shoes off in the house. — taki jest zwyczaj. I'm supposed to be at work at nine. — tak jest umówione. Często w tej formie słychać, że w praktyce wychodzi inaczej: I'm supposed to be working, but I'm watching football. W czasie przeszłym to prawie zawsze „miało być, ale się nie stało”: The train was supposed to arrive at six. — a przyjechał o siódmej. not supposed to — łagodny zakaz wynikający z zasad, łagodniejszy niż mustn't: You're not supposed to park here. supposed jest tu przymiotnikiem, dlatego be jest potrzebne zawsze: I'm supposed to, Were we supposed to…?

Porównaj z have to. I have to be at work at nine — nie mam wyboru: spóźnię się — będą kłopoty. I'm supposed to be at work at nine — taka jest zasada, ale brzmi to tak, jakby można ją było złamać, i może właśnie ją złamię. Dlatego be supposed to dobrze pasuje, kiedy wyjaśniasz, dlaczego coś poszło nie według planu.

be allowed to — tak wolno, to jest dozwolone. Pozwolenie daje ktoś inny: zasady, prawo, rodzice, szef. allowed to trzecia forma od allow „pozwalać”, więc pod względem budowy to strona bierna, znana z ogłoszenia Pets aren't allowed (A2 #19): nie „ja pozwalam”, tylko „mnie pozwolono”. be zmienia się przez osoby i czasy, a allowed to + czasownik zostaje.

can czy be allowed to? W czasie teraźniejszym o pozwoleniu często mówi się po prostu can: You can park here after six. be allowed to podkreśla, że pozwolenie pochodzi od zasad albo od innej osoby, i dlatego brzmi dokładniej, kiedy o zasadach się informuje albo o nie pyta: Are we allowed to bring food into the museum? W przyszłości i w Present Perfect can nie ma formy, i be allowed to jest konieczne — tak samo jak be able to: Will we be allowed to park here? O przeszłości granica jest ta sama co między could a managed to: could — pozwolenie w ogóle, na dłuższy czas (As a child I could watch TV until nine), was allowed to — pozwolenie w jednym przypadku (Yesterday we were allowed to leave early).

supposed to czy allowed to? Obie formy dotyczą zasad, ale mówią o czym innym. supposed to — co należy robić, allowed to — co wolno. W przeczeniu różnica jest w sile:

don't need to — nie ma potrzeby. To samo co don't have to (A2 #10): można tego nie robić. need jest tu zwykłym czasownikiem z to, dlatego przeczenie, pytanie i czas przeszły buduje się z do: You don't need to come tomorrow. Does she need to bring anything? We didn't need to wait. Nie myl go z mustn't i not allowed to — „nie wolno”: You don't need to come — możesz nie przychodzić; You aren't allowed to come — przychodzić nie wolno.

Cała skala na jednym przykładzie:

Tak się nie mówi. ✗ We didn't need come so early → ✓ We didn't need to come so early. didn't need to zwykły czasownik, i po nim potrzebne jest to.

Sprawdź się. could czy managed to: „było trudno, ale zdążyłem na pociąg”? Co znaczy The film was supposed to start at eight? Jak powiedzieć „nie wolno nam używać telefonów w pracy”?