Bir şeyin nasıl yapıldığını açıklamak

A2 #19'da edilgen yapı bir hazır kalıplar listesiydi: is included, was built, I was born. Şimdi bir sisteme dönüşüyor. Bildiğiniz her zamanı edilgene koyabilecek ve bütün bir süreci anlatabileceksiniz — ekmeğin nasıl pişirildiğini, başvuruların nasıl incelendiğini, eve ne yapıldığını —, işi kimin yaptığını bir kez bile söylemeden.

Yapı: uygun zamanda be + fiilin üçüncü biçimi. Üçüncü biçim hiçbir zaman değişmez, zamanı yalnızca be taşır. Bu yüzden edilgen iki adımda kurulur: önce hangi zamanın gerektiğine karar verin, sonra be'yi o zamana koyun ve üçüncü biçimi ekleyin.

En sık iki kelime karıştırılır: being sürekli zamanlarda durur (is being repaired — tam şu anda onarılıyor), been ise Perfect'te (has been repaired — onarıldı, iş bitti).

Olumsuz ve soru, be'nin bulunduğu zamanın kurallarıyla kurulur. not ilk yardımcı fiilden sonra gelir, soruda ise ilk yardımcı fiil öne çıkar. Edilgende do gerekmez: onun işini be yapar.

İngilizcenin edilgene neden ihtiyacı var. Türkçede de edilgen çok kullanılır: “Burada bir okul yapılıyor”, “Kahve Brezilya'da yetiştirilir”. Ama Türkçede öznesiz etken cümle de kurulabilir: “Burada okul yapıyorlar” — kimin yaptığını fiildeki kişi eki gösterir, “onlar” söylenmez. İngilizce cümlenin ise mutlaka bir öznesi vardır. Yapan bilinmiyorsa ya da önemli değilse, işin yapıldığı şey özne yapılır ve fiil edilgene konur. Bu yüzden İngilizcede de edilgen çok sıktır, özellikle talimatlarda, duyurularda ve haberlerde.

Edilgen ne zaman seçilir.

Yapan bilinmiyor: My bike was stolen last night. Kimin çaldığını kimse bilmiyor.

Yapan önemli değil ya da zaten belli: The office is cleaned every evening. He was arrested at the airport. Onu polisin tutukladığı belli.

Bir süreç ya da kural anlatılıyor: First the flour is weighed, then it is mixed with water. Applications are checked within two weeks. Önemli olan insanlar değil, adımlar.

by — kim yaptı. Yapan by ile, yalnızca önemliyse ya da dinleyen için yeni bir bilgiyse söylenir: This bridge was designed by a famous engineer. Edilgen cümlelerin çoğunda by hiç yoktur.

İki nesneli edilgen. give, send, offer, show, pay fiillerinin iki nesnesi vardır — kime ve ne. Edilgende özne genellikle kişi olur: They gave me a form → I was given a form. A form was given to me da doğrudur, ama daha kitabi duyulur.

Edilgen yalnızca nesneli fiilde olur. Edilgen cümleyi ters çevirir: üzerinde iş yapılan şey özne olur. Fiilin nesnesi yoksa çevrilecek bir şey yoktur. happen, arrive, die, fall, appear hiçbir şeye bir şey yapmaz ve edilgenleri yoktur: ✗ What was happened? değil, What happened? Bu, Türkçeden farklıdır: Türkçede nesnesiz fiilin de edilgeni olur (“Bu yoldan gidilir”, “Burada oturulmaz”), İngilizcede olmaz. Denemesi kolay: “neyi?” ya da “kimi?” diye sorulabiliyorsa — neyi inşa ettiler, kimi tutukladılar —, edilgen mümkündür. Sorulamıyorsa değildir.

İki fiil çifti bu kuralı özellikle açık gösterir. Her çiftte fiillerden biri kendi kendine olur, öbürü bir nesneye yönelir. Edilgen yalnızca ikincisinde vardır.

Tuzak şurada: lay hem “koymak”tır, hem de “yatmak”ın geçmiş biçimidir: I lay in bed — “yatakta yattım”. “Yatmak”ın -ing biçimi lying, “koymak”ınki laying.

Karşılaştırın. Fiyatlarla ilgili aynı haber farklı duyulur:

Edilgenin arkasında her zaman görünmeyen bir yapan durur, rise ise yapan hakkında hiçbir şey söylemez.

Başka örnekler:

Böyle söylenmez. ✗ He rose his hand → ✓ He raised his hand. El kaldırılır, fiilin bir nesnesi var — demek ki raise.

Kendinizi sınayın. They are repairing the road edilgende nasıl söylenir? Neden Prices were risen denmez ve doğrusu nedir? “Kanepeye uzandı” — She lay down mı, She laid down mı?