Giải thích một việc được làm như thế nào

Ở A2 #19, câu bị động chỉ là một nhóm cụm từ có sẵn: is included, was built, I was born. Bây giờ nó trở thành một hệ thống. Bạn sẽ có thể đặt mọi thì mình đã biết vào thể bị động và mô tả cả một quy trình — bánh mì được nướng thế nào, đơn từ được xét ra sao, ngôi nhà đã được sửa những gì — mà không một lần nêu tên người làm.

Hình thức: be ở thì cần dùng + dạng thứ ba của động từ. Dạng thứ ba không bao giờ thay đổi, chỉ có be gánh phần thời gian. Vì vậy câu bị động được ghép trong hai bước: trước hết quyết định cần thì nào, sau đó chia be ở thì đó và thêm dạng thứ ba.

Hai từ hay bị nhầm nhất: being đứng trong các thì tiếp diễn (is being repaired — đang được sửa ngay lúc này), been — trong thì hoàn thành (has been repaired — đã sửa xong).

Câu phủ định và câu hỏi theo quy tắc của thì mà be đang ở. not đứng sau trợ động từ thứ nhất, còn trong câu hỏi trợ động từ thứ nhất lên đầu câu. Câu bị động không cần do: việc của nó đã có be làm.

Vì sao tiếng Anh cần câu bị động. Tiếng Việt có thể nói “ở đây đang xây trường”, “cà phê trồng ở Brazil” — không có chủ ngữ, không cần “được”, và ai cũng hiểu là có người nào đó làm. Trong tiếng Anh, câu bắt buộc phải có chủ ngữ. Nếu người làm không rõ hoặc không quan trọng, người ta lấy đồ vật làm chủ ngữ và chia động từ ở thể bị động. Vì vậy câu bị động trong tiếng Anh nhiều hơn hẳn so với câu có “được”, “bị” trong tiếng Việt, nhất là trong hướng dẫn, thông báo và tin tức.

Khi nào chọn câu bị động.

Người làm không rõ: My bike was stolen last night. Ai lấy trộm — không ai biết.

Người làm không quan trọng hoặc đã rõ: The office is cleaned every evening. He was arrested at the airport. Rõ ràng là cảnh sát bắt.

Mô tả một quy trình hoặc quy định: First the flour is weighed, then it is mixed with water. Applications are checked within two weeks. Điều quan trọng là các bước, không phải con người.

by — ai làm. Người làm chỉ được nêu bằng by khi người đó quan trọng hoặc là thông tin mới với người nghe: This bridge was designed by a famous engineer. Phần lớn câu bị động hoàn toàn không có by.

Câu bị động với hai tân ngữ. give, send, offer, show, pay có hai tân ngữ — cho ai và cái gì. Trong câu bị động, người thường làm chủ ngữ: They gave me a form → I was given a form. Cách nói A form was given to me cũng đúng, nhưng nghe sách vở hơn.

Chỉ động từ có tân ngữ mới có bị động. Câu bị động lật ngược câu: thứ chịu tác động trở thành chủ ngữ. Nếu động từ không có tân ngữ thì không có gì để lật. happen, arrive, die, fall, appear không tác động lên thứ gì, nên không có bị động: What happened?, chứ không phải ✗ What was happened? Cách kiểm tra rất đơn giản: nếu hỏi được “cái gì?” hoặc “ai?” — xây cái gì, bắt ai — thì có bị động. Nếu không hỏi được — không có.

Hai cặp động từ cho thấy quy tắc này đặc biệt rõ. Trong mỗi cặp, một động từ tự diễn ra, động từ kia tác động lên một vật. Chỉ động từ thứ hai có bị động.

Cái bẫy là lay vừa là “đặt”, vừa là quá khứ của “nằm”: I lay in bed — “tôi đã nằm”. Dạng -ing của “nằm” là lying, của “đặt” là laying.

So sánh. Cùng một tin về giá cả nhưng nghe khác nhau:

Đằng sau câu bị động luôn có một người làm vô hình, còn rise không nói gì về người làm.

Thêm ví dụ:

Không nói như vậy. ✗ He rose his hand → ✓ He raised his hand. Tay được giơ lên, động từ có tân ngữ — vậy phải là raise.

Kiểm tra nhanh. Chuyển They are repairing the road sang bị động thế nào? Vì sao không nói được Prices were risen và nói đúng thế nào? “Cô ấy nằm xuống ghế sofa” — She lay down hay She laid down?