Wyjaśnić, jak się to robi
Potrafię opisać proces albo zasadę, nie nazywając tego, kto działa.
Deklarowany czas rdzenia. Dwa bloki rdzenia nie mają podanego czasu, więc rzeczywista lekcja jest dłuższa niż suma.
Gramatyka
16 minNa A2 #19 strona bierna była zbiorem gotowych zwrotów: is included, was built, I was born. Teraz staje się systemem. Będziesz w stanie postawić w stronie biernej każdy czas, który znasz, i opisać cały proces — jak piecze się chleb, jak sprawdza się wnioski, co zrobiono z domem — ani razu nie nazywając tego, kto pracował.
Forma: be w odpowiednim czasie + trzecia forma czasownika. Trzecia forma nie zmienia się nigdy, czas niesie tylko be. Dlatego stronę bierną buduje się w dwóch krokach: najpierw zdecyduj, jaki czas jest potrzebny, potem postaw w tym czasie be i dodaj trzecią formę.
| czas | strona bierna | po polsku |
|---|---|---|
| Present Simple | Coffee is grown in Brazil. | Kawę uprawia się w Brazylii. |
| Present Continuous | The road is being repaired. | Drogę właśnie remontują. |
| Past Simple | The bridge was built in 1890. | Most zbudowano w 1890 roku. |
| Past Continuous | The car was being washed when I arrived. | Kiedy przyszedłem, samochód był akurat myty. |
| Present Perfect | Our flight has been cancelled. | Nasz lot odwołano. |
| Past Perfect | All the tickets had been sold. | Wszystkie bilety były już wyprzedane. |
| will | The results will be published on Friday. | Wyniki zostaną opublikowane w piątek. |
| going to | The old cinema is going to be sold. | Stare kino ma zostać sprzedane. |
| czasownik modalny | The form must be signed. | Formularz trzeba podpisać. |
Najczęściej myli się dwa słowa: being stoi w czasach ciągłych (is being repaired — remontują właśnie teraz), been — w czasach Perfect (has been repaired — już wyremontowali).
Przeczenie i pytanie buduje się według zasad tego czasu, w którym stoi be. not staje po pierwszym czasowniku posiłkowym, a w pytaniu pierwszy czasownik posiłkowy wychodzi do przodu. do w stronie biernej nie jest potrzebne: jego pracę wykonuje be.
| przeczenie | The room isn't cleaned on Sundays. |
| pytanie | Is the room cleaned every day? |
| pytanie ze słowem pytającym | When was the bridge built? |
| Perfect | Has the road been repaired yet? — No, it hasn't. |
Dlaczego angielski potrzebuje strony biernej. Po polsku można powiedzieć „tu budują szkołę”, „kawę uprawia się w Brazylii”, „most zbudowano w 1890 roku” — bez podmiotu, i wszyscy rozumieją, że działają jacyś ludzie. W angielskim zdanie musi mieć podmiot. Jeśli wykonawca jest nieznany albo nieważny, podmiotem robi się przedmiot, a czasownik stawia się w stronie biernej. Dlatego strony biernej jest w angielskim znacznie więcej niż w polskim, gdzie tę samą pracę wykonują „się” i formy na „-no”, „-to” — szczególnie w instrukcjach, ogłoszeniach i wiadomościach.
Kiedy wybiera się stronę bierną.
Wykonawca jest nieznany: My bike was stolen last night. Kto ukradł — nikt nie wie.
Wykonawca jest nieważny albo i tak oczywisty: The office is cleaned every evening. He was arrested at the airport. Wiadomo, że aresztowała go policja.
Opisuje się proces albo zasadę: First the flour is weighed, then it is mixed with water. Applications are checked within two weeks. Ważne są kroki, a nie ludzie.
by — kto to zrobił. Wykonawcę nazywa się przez by tylko wtedy, gdy jest ważny albo nowy dla słuchacza: This bridge was designed by a famous engineer. W większości zdań w stronie biernej by nie ma wcale.
Strona bierna z dwoma dopełnieniami. give, send, offer, show, pay mają dwa dopełnienia — komu i co. Podmiotem w stronie biernej staje się zwykle człowiek: They gave me a form → I was given a form. Wariant A form was given to me też jest poprawny, ale brzmi bardziej książkowo.
Stronę bierną ma tylko czasownik z dopełnieniem. Strona bierna odwraca zdanie: to, na czym wykonano czynność, staje się podmiotem. Jeśli czasownik nie ma dopełnienia, nie ma czego odwracać. happen, arrive, die, fall, appear z niczym nic nie robią i strony biernej nie mają: What happened?, a nie ✗ What was happened? Sprawdzian jest prosty i znany z polskiej szkoły: jeśli można zapytać „co?” albo „kogo?” — co zbudowano, kogo aresztowano — strona bierna jest możliwa. Jeśli nie można — nie.
Dwie pary czasowników pokazują tę zasadę szczególnie wyraźnie. W każdej parze jeden czasownik działa sam, drugi — na coś. Stronę bierną ma tylko drugi.
| znaczenie | czynność | strona bierna | |
|---|---|---|---|
| lie — lay — lain | leżeć | I lay in bed until ten. | nie ma |
| lay — laid — laid | kłaść | She laid the papers on the desk. | The papers were laid on the desk. |
| rise — rose — risen | podnosić się, rosnąć (samo) | Prices have risen again. | nie ma |
| raise — raised — raised | podnosić (coś) | The shop has raised its prices. | Prices have been raised. |
Pułapka polega na tym, że lay to i „kłaść”, i czas przeszły od „leżeć”: I lay in bed — „leżałem”. Forma na -ing od „leżeć” to lying, od „kłaść” — laying.
Porównaj. Ta sama wiadomość o cenach brzmi różnie:
| Prices rose last year. | Ceny wzrosły — same, przez rynek. |
| Prices were raised last year. | Ceny podniesiono — ktoś tak zdecydował. |
Za stroną bierną zawsze stoi niewidoczny wykonawca, a rise o wykonawcy nie mówi nic.
Więcej przykładów:
| Breakfast is served from seven to ten. | Śniadanie podaje się od siódmej do dziesiątej. |
| Mobile phones must be switched off. | Telefony trzeba wyłączyć. |
| The museum is visited by two million people a year. | Muzeum odwiedzają dwa miliony osób rocznie. |
| I was given a map at the entrance. | Przy wejściu dali mi mapę. |
| The baby was laid gently in the cot. | Dziecko ostrożnie położono do łóżeczka. |
Tak się nie mówi. ✗ He rose his hand → ✓ He raised his hand. Rękę się podnosi, czasownik ma dopełnienie — a więc raise.
Sprawdź się. Jak powiedzieć w stronie biernej They are repairing the road? Dlaczego nie można Prices were risen i jak powiedzieć poprawnie? „Położyła się na kanapie” — She lay down czy She laid down?
pokaż odpowiedzi
Błędy osób mówiących po polsku
dostosowane do Twojego językaZła forma po be
✗ It was build in 1890
✗ The window was broke
✓ It was built in 1890
The window was broken. W czasownikach regularnych druga i trzecia forma są takie same (was opened), więc wydaje się, że po be pasuje każda forma „przeszła”. W nieregularnych się różnią — i właśnie w nich siedzi błąd.
Zdanie bez podmiotu
✗ In this factory make cars → ✓ Cars are made in this factory. ✗ Here build a new school → ✓ A new school is being built here. „W tej fabryce produkują samochody”, „tu buduje się szkołę” to normalne polskie zdania: forma czasownika albo „się” mówi, że działają jacyś ludzie, i podmiot nie jest potrzebny. Angielskie zdanie bez podmiotu się nie obejdzie, a strona bierna go daje. W rozmowie można też They make cars in this factory — z they, za którym nie stoi nikt konkretny.
Strona bierna czasownika bez dopełnienia
✗ What was happened?
✗ He was died in 1950
✗ Prices were risen
✓ What happened?
He died in 1950, Prices rose. „Urodziłem się” to po angielsku I was born, więc i „co się stało?”, „ceny się podniosły” chce się zbudować z was. Ale „się” nie oznacza strony biernej. born ma dopełnienie — ktoś kogoś urodził — a happen, rise, die go nie mają.
raise zamiast rise, laying zamiast lying
✗ Prices raised again → ✓ Prices rose again; ✗ I was laying on the beach → ✓ I was lying on the beach. „Podnosić” i „podnosić się” to po polsku jeden czasownik, różni je tylko „się”, więc oba trafiają do raise. Po angielsku to dwa czasowniki: rise — samo, raise — coś. „Leżeć” i „kłaść” są różnymi słowami, ale lay jest w obu angielskich czasownikach. W rozmowie laying mówią i rodzimi użytkownicy, ale według normy to błąd.
been zamiast being
✗ The road is been repaired
✓ The road is being repaired
(remontują teraz) albo The road has been repaired (już wyremontowali). Słowa brzmią podobnie, a po polsku różnicę niesie aspekt: „jest remontowana” — „została wyremontowana”. W angielskim niesie ją para is being — has been.
Wymowa
4 minbe jest nieakcentowane, akcent pada na trzecią formę. It was built in 1890 — /ɪt wəz ˈbɪlt/, The road has been closed — /həz bɪn ˈkləʊzd/. was, has, been zlewają się w krótką nieakcentowaną sylabę, więc słuchając, opieraj się na czasowniku głównym.
being i been różnią się liczbą sylab. being /ˈbiːɪŋ/ — dwie sylaby, been /biːn/, w szybkiej mowie /bɪn/ — jedna. is being repaired /ɪz ˈbiːɪŋ rɪˈpeəd/ wobec has been repaired /həz bɪn rɪˈpeəd/.
lie, lay, laid różnią się samogłoską: lie /laɪ/ — jak w my; lay /leɪ/ — jak w day; laid /leɪd/ — ten sam dźwięk z /d/ na końcu.
rise i raise kończą się na /z/, a nie na /s/: rise /raɪz/, rose /rəʊz/, risen /ˈrɪzn/; raise /reɪz/, raised /reɪzd/.
Tekst
5 minOur bakery is in a small market town in Yorkshire. It has been run by the same family since 1952, and every loaf is still made by hand. Customers often ask how it is done, so here is the whole process.
The work starts at four in the morning. First, the flour is weighed and mixed with water, salt and yeast. The dough is then covered with a cloth and left in a warm place, and over the next two hours it slowly rises. While it is rising, the ovens are heated. Next, the dough is cut into pieces, and each piece is shaped by hand. The loaves are laid on long wooden trays and baked for about forty minutes. Then they are left by an open window to cool.
By seven o'clock the first bread has been delivered to three local cafés, and at eight the shop is opened.
This week the kitchen is being repainted, so fewer loaves are being baked than usual. And there is one more piece of news. Last year the price of flour rose sharply, so our prices had to be raised by ten pence a loaf. We were worried, but so far nobody has complained.
Ćwiczenia
35 min1. Uzupełnianie luk.
- Coffee (grow) in Brazil and Colombia
- The road (repair) at the moment, so take the other way
- This bridge (build) in 1890
- Our flight (cancel), so we're staying another night
- The results (publish) next Friday
- When we got to the cinema, all the tickets (sell)
- This form must (sign) by both parents
- The car (wash) when I arrived, so I waited outside
Pokaż odpowiedzi
2. Przekształć w stronę bierną.
- Somebody stole my bike last night.
- They clean the office every evening.
- They are building a new school near our house.
- Someone has broken the kitchen window.
- They will announce the winner tomorrow.
- You must switch off mobile phones during the exam.
Pokaż odpowiedzi
3. Wstaw lie, lay, rise albo raise
- Yesterday I in bed until eleven
- She the baby on the bed and closed the door quietly
- Prices have again this year
- If you have a question, please your hand
- The dog was in the sun all afternoon
- Last month our rent by fifty pounds. (tak zdecydował właściciel)
- In June the sun before five
- The new carpet on Monday, so please don't walk on it yet. (położono go)
Pokaż odpowiedzi
4. Przekształć
- The bridge was built in 1890. (pytanie z when)
- The room is cleaned every day. (przeczenie)
- The road has been repaired. (pytanie ogólne z yet)
- The results will be published tomorrow. (przeczenie)
Pokaż odpowiedzi
5. Wyszukiwanie błędów.
- This house was build in 1890.
- What was happened last night?
- I was laying on the sofa when the phone rang.
- He rose his hand and asked a question.
- The road is been repaired, so the buses are late.
- Prices were risen twice last year.
- In this shop sell fresh bread every morning.
Pokaż odpowiedzi
6. Przepisz, zaczynając od człowieka.
- They gave me a form at the entrance.
- They showed us the way to the station.
- They have offered her a job in London.
Pokaż odpowiedzi
7. Przetłumacz na angielski.
1) Ten most zbudowano w 1890 roku. 2) Mój samochód jest teraz naprawiany. 3) Co się stało? — Ukradli mi rower. 4) Ceny znowu wzrosły. 5) Przy wejściu dali mi mapę. 6) Wczoraj przeleżałem w łóżku cały dzień.
Pokaż odpowiedzi
8. Opowiedz, jak się to robi.
Opisz pięcioma-sześcioma zdaniami proces, który dobrze znasz: jak przygotowuje się twoje ulubione danie, jak wysyła się paczkę, jak przebiega egzamin. Nie nazywaj wykonawcy; słowa first, then, next, after that pomogą zachować kolejność.
Wzór: First the potatoes are washed and cut into pieces. Then they are boiled in salted water for twenty minutes. After that the water is poured away, and butter and milk are added. The potatoes are mashed with a fork. The dish is served hot.
Podsumowanie
Omówione: strona bierna we wszystkich znanych czasach i z czasownikami modalnymi, przeczenie i pytanie w stronie biernej, being i been, trzy powody, by wybrać stronę bierną, by, strona bierna z dwoma dopełnieniami; strona bierna tylko u czasownika z dopełnieniem — pary lie i lay, rise i raise. Dalej — lekcja 14: zamówić usługę.
Koniec części głównej
Lekcja zostanie zaliczona po wykonaniu ćwiczeń. Wszystko po tym jest opcjonalne.
opcjonalne
Słownictwo do fiszek
18 słów- lie /laɪ/ leżeć
- lay /leɪ/ kłaść
- rise /raɪz/ podnosić się, rosnąć
- raise /reɪz/ podnosić
- bakery /ˈbeɪkəri/ piekarnia
- loaf /ləʊf/ bochenek
- flour /ˈflaʊə/ mąka
- dough /dəʊ/ ciasto (chlebowe)
- yeast /jiːst/ drożdże
- weigh /weɪ/ ważyć
- oven /ˈʌvn/ piekarnik, piec
- tray /treɪ/ blacha (do pieczenia)
- by hand /baɪ ˈhænd/ ręcznie
- sharply /ˈʃɑːpli/ gwałtownie
- publish /ˈpʌblɪʃ/ publikować
- steal /stiːl/ kraść
- sign /saɪn/ podpisywać
- announce /əˈnaʊns/ ogłaszać
Pisanie
Sześć zdań o budynku, który dobrze znasz, albo o tym, jak coś się robi w twoim mieście: kiedy go zbudowano, co z nim zrobiono, co się robi teraz, co zrobi się potem. Co najmniej cztery różne czasy w stronie biernej.
Wzór
The library in our town was built in 1905. It was badly damaged in a fire in the sixties, and the roof had to be replaced. Since then it has been repaired twice. At the moment the reading room is being painted, so it is closed to visitors. It will be opened again next month. The building is visited by hundreds of people every week.
Lista kontrolna
Ćwicz tę lekcję w innych sekcjach
Masz pomysł na funkcję?
⚑ opcjonalne