Uitleggen hoe iets gedaan wordt

Op A2 #19 was de lijdende vorm een reeks kant-en-klare vormen: is included, was built, I was born. Nu wordt het een systeem. Je kunt elke tijd die je kent in de lijdende vorm zetten en een heel proces beschrijven — hoe brood gebakken wordt, hoe aanvragen gecontroleerd worden, wat er met een huis gedaan is — zonder één keer te noemen wie het werk deed.

De vorm: be in de juiste tijd + de derde vorm van het werkwoord. De derde vorm verandert nooit, de tijd zit alleen in be. Daarom bouw je de lijdende vorm in twee stappen: beslis eerst welke tijd je nodig hebt, zet dan be in die tijd en voeg de derde vorm toe.

Twee woorden worden het vaakst verward: being staat in de duurvormen (is being repaired — wordt nu gerepareerd), been in de perfectumtijden (has been repaired — is al gerepareerd).

Ontkenning en vraag volgen de regels van de tijd waarin be staat. not komt na het eerste hulpwerkwoord, en in een vraag gaat het eerste hulpwerkwoord naar voren. do is in de lijdende vorm niet nodig: dat werk doet be.

Waarom het Engels de lijdende vorm nodig heeft. Het Nederlands kan iets zeggen zonder echt onderwerp: ‘er wordt hier een school gebouwd’, ‘er wordt hard gewerkt’ — en iedereen begrijpt dat er mensen aan het werk zijn. In het Engels heeft een zin altijd een onderwerp nodig, en zo'n zin met ‘er wordt’ bestaat niet. Is degene die iets doet onbekend of onbelangrijk, dan wordt het ding het onderwerp en komt het werkwoord in de lijdende vorm: A new school is being built here. Let ook op de hulpwerkwoorden. Het Nederlands zegt ‘wordt gebouwd’ en ‘is gebouwd’, het Engels heeft alleen be: ‘is gebouwd’ is in het Engels was built of has been built, niet is built. De lijdende vorm is in het Engels heel gewoon, vooral in instructies, mededelingen en het nieuws.

Wanneer kies je de lijdende vorm?

Degene die het doet is onbekend: My bike was stolen last night. Wie het gestolen heeft, weet niemand.

Degene die het doet is onbelangrijk of vanzelfsprekend: The office is cleaned every evening. He was arrested at the airport. Het is duidelijk dat de politie hem arresteerde.

Je beschrijft een proces of een regel: First the flour is weighed, then it is mixed with water. Applications are checked within two weeks. Het gaat om de stappen, niet om de mensen.

by — wie het deed. Degene die het doet noem je met by (‘door’), alleen als die belangrijk of nieuw is voor de luisteraar: This bridge was designed by a famous engineer. In de meeste zinnen in de lijdende vorm staat helemaal geen by.

De lijdende vorm met twee voorwerpen. give, send, offer, show, pay hebben twee voorwerpen — aan wie en wat. In de lijdende vorm wordt meestal de persoon het onderwerp: They gave me a form → I was given a form. Het Nederlands kan dat niet (‘ik werd een formulier gegeven’ is fout) en zegt ‘ik kreeg een formulier’ — in het Engels is I was given heel gewoon. De variant A form was given to me is ook goed, maar klinkt formeler.

De lijdende vorm bestaat alleen bij een werkwoord met een lijdend voorwerp. De lijdende vorm draait de zin om: dat waarmee iets gedaan wordt, wordt het onderwerp. Heeft het werkwoord geen lijdend voorwerp, dan valt er niets om te draaien. happen, arrive, die, fall, appear doen niets met iets, en een lijdende vorm hebben ze niet: What happened?, niet ✗ What was happened? De test is eenvoudig: kun je vragen ‘wat?’ of ‘wie?’ — wat is er gebouwd, wie is er gearresteerd — dan kan de lijdende vorm. Kan dat niet, dan niet.

Twee paren werkwoorden laten deze regel heel duidelijk zien. In elk paar doet het ene werkwoord iets zelf, het andere doet iets met een voorwerp. Alleen het tweede heeft een lijdende vorm.

De valkuil is dat lay zowel ‘leggen’ is als de verleden tijd van ‘liggen’: I lay in bed — ‘ik lag in bed’. De -ing-vorm van ‘liggen’ is lying, die van ‘leggen’ — laying.

Vergelijk. Hetzelfde nieuws over prijzen klinkt verschillend:

Achter een lijdende vorm staat altijd een onzichtbare doener, terwijl rise niets over een doener zegt.

Meer voorbeelden:

Zo zeg je het niet. ✗ He rose his hand → ✓ He raised his hand. Je steekt je hand op: het werkwoord heeft een lijdend voorwerp, dus raise.

Test jezelf. Hoe zeg je They are repairing the road in de lijdende vorm? Waarom kan Prices were risen niet, en hoe zeg je het goed? ‘Ze ging op de bank liggen’ — She lay down of She laid down?