Að útskýra hvernig eitthvað er gert

Í lexíu A2 #19 var þolmyndin safn tilbúinna orðasambanda: is included, was built, I was born. Nú verður hún að kerfi. Þú munt geta sett hvaða tíð sem þú þekkir í þolmynd og lýst heilu ferli — hvernig brauð er bakað, hvernig umsóknir eru yfirfarnar, hvað var gert við húsið — án þess að nefna nokkurn tíma þann sem vann verkið.

Myndin: be í réttri tíð + þriðja mynd sagnarinnar. Þriðja myndin breytist aldrei, tíðina ber aðeins be. Á íslensku lagar lýsingarhátturinn sig að kyni og tölu („brúin var byggð“, „húsið var byggt“, „bílarnir voru seldir“); á ensku helst hann alltaf eins. Þess vegna er þolmynd mynduð í tveimur skrefum: fyrst ákveðurðu hvaða tíð þarf, síðan seturðu be í þá tíð og bætir þriðju myndinni við.

Tvö orð ruglast oftast: being stendur í framvinduhorfi (is being repaired — það er verið að gera við það núna), been — í núliðinni og þáliðinni tíð (has been repaired — það er búið að gera við það).

Neitun og spurning fylgja reglum þeirrar tíðar sem be stendur í. not kemur á eftir fyrstu hjálparsögninni, og í spurningu færist fyrsta hjálparsögnin fram. do þarf ekki í þolmynd: be vinnur verk þess.

Hvers vegna enskan þarf þolmynd. Á íslensku má sleppa gerandanum á fleiri vegu en einn: með þolmynd eins og á ensku („kaffi er ræktað í Brasilíu“), en líka með ópersónulegri þolmynd sem hefur ekkert frumlag („hér er unnið á sunnudögum“, „það var dansað fram á nótt“) eða með „maður“ og „þeir“. Á ensku verður setningin alltaf að hafa frumlag. Ef gerandinn er óþekktur eða skiptir ekki máli, verður hluturinn sjálfur frumlag og sögnin fer í þolmynd. Þess vegna er þolmyndin svo algeng í ensku, sérstaklega í leiðbeiningum, tilkynningum og fréttum.

Hvenær þolmynd er valin.

Gerandinn er óþekktur: My bike was stolen last night. Enginn veit hver stal því.

Gerandinn skiptir ekki máli eða er augljós: The office is cleaned every evening. He was arrested at the airport. Það er ljóst að lögreglan handtók hann.

Lýst er ferli eða reglu: First the flour is weighed, then it is mixed with water. Applications are checked within two weeks. Skrefin skipta máli, ekki fólkið.

by — hver gerði það. Gerandinn er nefndur með by, aðeins ef hann skiptir máli eða er nýr fyrir þann sem hlustar: This bridge was designed by a famous engineer. Í flestum setningum í þolmynd er ekkert by.

Þolmynd með tveimur andlögum. give, send, offer, show, pay hafa tvö andlög — hverjum og hvað. Í þolmynd verður manneskjan yfirleitt frumlag: They gave me a form → I was given a form. Á íslensku helst þágufallið: „mér var gefið eyðublað“; á ensku verður manneskjan frumlag í nefnifalli, I, ekki me. Útgáfan A form was given to me er líka rétt, en hljómar bóklegra.

Þolmynd er aðeins til hjá sögn sem hefur andlag. Þolmyndin snýr setningunni við: það sem var gert eitthvað við verður frumlag. Ef sögnin hefur ekkert andlag er engu að snúa við. happen, arrive, die, fall, appear gera ekkert við neitt, og þær eiga enga þolmynd: What happened?, ekki ✗ What was happened? Prófið er einfalt: ef hægt er að spyrja „hvað?“ eða „hvern?“ — hvað byggðu þeir, hvern handtók lögreglan — er þolmynd möguleg. Ef ekki — þá ekki.

Tvö sagnapör sýna þessa reglu sérstaklega skýrt. Í hvoru pari gerir önnur sögnin eitthvað sjálf, en hin gerir eitthvað við hlut. Þolmynd á aðeins sú síðari. Íslenskan greinir eins á milli „liggja“ og „leggja“, en „hækka“ nær yfir bæði rise og raise: „verðið hækkaði“, „búðin hækkaði verðið“.

Gildran er sú að lay er bæði „leggja“ og þátíð af „liggja“: I lay in bed — „ég lá“. -ing-myndin af „liggja“ er lying, af „leggja“ — laying.

Berðu saman. Sama fréttin um verð hljómar á ólíkan hátt:

Á bak við þolmynd stendur alltaf ósýnilegur gerandi, en rise segir ekkert um geranda.

Fleiri dæmi:

Svona er ekki sagt. ✗ He rose his hand → ✓ He raised his hand. Höndinni er lyft, sögnin hefur andlag — þess vegna raise.

Prófaðu kunnáttuna. Hvernig segirðu They are repairing the road í þolmynd? Hvers vegna er ekki hægt að segja Prices were risen og hvernig er það rétt? „Hún lagðist á sófann“ — She lay down eða She laid down?