“Eskiden” ile “alışkınım”ı karşılaştırmak

A2 #28'de used to'yu öğrendiniz — “eskiden öyleydi, artık değil”: I used to live in a village. Orada bir uyarı da vardı: buna benzeyen bir be used to yapısı var ve bambaşka bir şey demek. Şimdi ikisini de inceleyeceğiz, yanlarına da get used to'yu ve geçmiş için would'u ekleyeceğiz.

used kelimeli üç yapı:

used to — A2 #28'in tekrarı. Yalnızca geçmişten ve yalnızca sona ermiş şeyden söz eder: I used to smoke. — “Eskiden sigara içerdim”. Soru ve olumsuz cümle did ile kurulur ve o zaman -d düşer: Did you use to play football? I didn't use to like coffee. there ile “eskiden burada … vardı” olur: There used to be a cinema here. Şimdi için used to olmaz: bugün genellikle yaptığınız şey usually ile söylenir — I usually get up at seven.

be used to — “buna alışkınım”. Bu bir durumdur: zaten alışmışsınızdır ve bu size ne zor ne de tuhaf gelir. be kişiye ve zamana göre değişir, used to olduğu gibi kalır:

be used to'dan sonra neden -ing gelir. Buradaki to, to go'daki gibi fiilin önüne gelen to değil, bir edattır: interested in'deki in (B1 #26) ya da apologise for'daki for (B1 #16) gibi. Edattan sonra fiil -ing biçimine girer. Türkçede de aynısı olur: “kalkmaya alışkınım” — fiil “-me” ile isim olur ve “-e” yönelme ekini alır; İngilizcede to “-e”nin, -ing “-me”nin işini görür. Sınama: fiilin yerine bir isim konabiliyorsa — I'm used to the cold —, to edattır ve ondan sonraki fiil I'm used to working olur.

get used to — “alışmak”. Bu bir süreçtir: alışılmadıktı, alışılır hâle geliyor. get her fiil gibi zamana göre değişir:

I've got used to it ile I'm used to it neredeyse aynıdır: birincisi alışılmadık olandan alışılmış olana giden yolu geçtiğinizi, ikincisi şu anki durumu söyler.

Bir saniyede nasıl ayırt edilir. used'dan önceki kelimeye bakın:

• önünde hiçbir şey yoksa (I used to) — bu geçmiştir, ardından fiilin yalın hâli gelir;
• önünde be varsa (I'm used to, She was used to) — “alışkın”, ardından -ing;
• önünde get varsa (I'm getting used to, You'll get used to) — “alışmak”, ardından -ing.

Karşılaştırın:

Tekrarlanan geçmiş için would. Geçmişi anlatırken used to yerine would + fiil de denebilir — tekrarlanan eylemler için: Every summer we would go to my grandparents'. My grandfather would take us fishing. — “Her yaz dedemlere giderdik. Dedem bizi balığa götürürdü”. Kısaltması 'd'dir: We'd swim in the river every day. Anlatım genellikle used to ile ya da bir zaman ifadesiyle açılır (When I was a child…, Every summer…), sonra would ile devam eder: bir anı böyle duyulur.

would'un iki sınırı vardır:

• yalnızca eylemler, durumlar değil. be, have, live, like, know fiilleriyle yalnızca used to olur: I used to have a dog, ama ✗ I would have a dog değil. Bu sonuncusu “bir köpeğim olurdu” demektir — ikinci tip koşul (B1 #8);
• geçmiş bağlamı gerekir. Bağlam olmadan I would go to the cinema “sinemaya giderdim (fırsat olsa)” diye anlaşılır.

Türkçe ipuçları. “Eskiden …-erdi (artık değil)” — used to ya da would. Ama Türkçede “-erdi” durum fiilleriyle de rahatça kullanılır (“köyde yaşardık”, “kahve sevmezdim”); İngilizcede bunlar yalnızca used to alır. “Alışkınım”, “bana normal geliyor” — be used to. “Sonunda alıştım” anlamında “alıştım” — have got used to. “Alışıyorum”, “alışacaksın”, “alışamıyorum” — get used to.

Başka örnekler:

Böyle söylenmez. ✗ I got used to get up early → ✓ I got used to getting up early. be used to'dan sonra olduğu gibi get used to'dan sonra da -ing gelir.

Kendinizi sınayın. Biçimi koyun: I used to ___ (drive) ve I'm used to ___ (drive). “Alışırsın” nasıl söylenir? When I was a child, I would have a cat denebilir mi?