Bir kararı açıklamak

Bir kararı açıklamak üç soruya cevap vermek demektir: ne için (amaç), neden (sebep) ve “evet, ama…” (karşıtlık: engel olan şeyi kabul etmek ve yine de kendi kararında durmak). Kelimelerin bir kısmını biliyorsunuz: “-mek için” anlamında to + fiil (A2 #21), because, so, because of (A2 #31). Şimdi — tam takım.

Dersin ana kuralı tektir: bazı kelimelerden sonra öznesi ve fiiliyle tam bir cümle gelir, bazılarından sonra ise yalnızca bir isim ya da -ing'li biçim. Buradaki hataların neredeyse hepsi, bir sütundaki kelimenin öbür sütundaki gibi kullanılmasından çıkar.

Amaç — ne için.

to + fiil en sık yoldur: I came in early to finish the report. — “Raporu bitirmek için erken geldim”.

in order to aynı şeydir, yalnızca daha resmîdir; mektuplarda ve duyurularda böyle yazılır: We have changed the timetable in order to reduce delays. Olumsuzu — in order not to: I left early in order not to miss the train.

so that + cümle, amacın kendi öznesi olduğunda gerekir: I left the key under the mat so that she could get in. — “İçeri girebilsin diye anahtarı paspasın altına bıraktım”: çıkan benim, girecek olan o. to burada uymaz: içeri girmeyi benim kendimin istediğini söylerdi. so that'in içinde genellikle bir modal fiil durur: şimdi ve gelecek için — can, will ya da yalnızca şimdiki zaman, geçmiş için — could, would:

Konuşmada that çoğu zaman düşer: I left the key so she could get in.

for + isim de amaç bildirir, ama bir eylemle değil bir şeyle: I went out for some milk. We stopped for lunch. Fiilden önce for konmaz: ✗ for buy → ✓ to buy.

so that ile so … that'i karıştırmayın. B1 #30'da so … that vardı — “o kadar … ki”: sonuç. Burada so that — “-sin diye, … için”: amaç. Aralarındaki fark, so ile that arasında bir kelime olup olmamasıdır:

Sebep — neden.

because + cümle: We took a taxi because it was raining. because of + isim: We took a taxi because of the rain. Anlam aynı, devamın biçimi farklı.

as ve since + cümle — bunlar da “-diği için, madem”. Sebep iki tarafın da bildiği ya da açık olduğu zaman kullanılır ve genellikle başa konur: As it was late, we decided to stay. Since you're here, can you help me? because'den biraz daha kitabî duyulur. since'i A2 #5'ten “-den beri” olarak biliyorsunuz; ikisini fiilin zamanı ayırır: I've lived here since I was ten — zaman, Since you're busy, I'll ask Tom — sebep.

Konuşmada Why? sorusuna tek bir Because… ile cevap verilebilir: — Why are you leaving? — Because I'm tired. Yazıda Because'li cümle ayrı durmaz: ana cümleye bağlanır.

Karşıtlık — “-e rağmen”, “-se de”. Karşıtlık size karşı konuşan bir gerçeği kabul eder — ve yine de sizin kararınıza varır. Bir itirazı, kendi görüşünüzden vazgeçmeden kabul etmenin yolu tam olarak budur.

although + cümle: Although it was expensive, we bought it. though aynı şeydir, yalnızca daha konuşma dilidir. Virgülden sonra cümlenin en sonunda da durabilir: It was expensive. We bought it, though. — “Pahalıydı. Ama yine de aldık”.

even though daha güçlüdür: gerçek kesin vardı ve ağırdı, ama engel olmadı: Even though he apologised, she didn't forgive him. — “Özür dilemesine rağmen onu affetmedi”.

despite ve in spite of + isim ya da -ing: Despite the rain, we went out. In spite of being tired, she finished the report. despite — of'suz, in spite of — of'lu. Tam bir cümle bağlamak için despite the fact that gerekir: Despite the fact that it was raining, we went out.

however — “ancak, yine de”. Bağlaç değildir: iki ayrı cümlenin arasında durur ve ondan sonra virgül gelir: It was raining. However, we went out. En basit yol but'tır: It was raining, but we went out.

Bir bağ için bir bağlaç. Türkçede “yağmur yağmasına rağmen” dedikten sonra “ama” eklenmez; İngilizcede de although ile but birlikte konmaz: ya Although it was raining, we went out, ya It was raining, but we went out.

İtirazı nasıl kabul edersiniz. Konuşma için hazır kalıplar:

on time ve in time. Türkçede ikisi de “zamanında”dır, ama anlamları farklıdır:

on time — belirlenen anda, daha geç değil. in time — bir şeye yetişecek kadar erken: in time for dinner, in time to say goodbye. just in time — “tam zamanında, son anda yetiştik”.

Başka örnekler:

Böyle söylenmez. ✗ in order to that she could come → ✓ so that she could come. in order to'dan sonra cümle değil, fiil gelir.

Kendinizi sınayın. I left early so that I could catch the train ile I left so early that I caught the train arasındaki fark nedir? despite ile yeniden yazın: Although he was ill, he went to work. on time mı, in time mı: We got there just ___ to see the start?