Een gesprek gaande houden en doorvragen

Een levendig gesprek draait op korte reacties: ‘echt?’, ‘o ja?’, ‘ik ook’, ‘toch?’. Het Nederlands redt zich daarbij met een paar woordjes die nooit veranderen. Het Engels bouwt ze uit één materiaal: het hulpwerkwoord van de zin waarop je reageert. Dat wordt herhaald als een echo: in het staartje van een vraag, in een reactievraag, in ‘ik ook’. De eerste stap is dus altijd dezelfde: zoek dat werkwoord.

Waar haal je het hulpwerkwoord vandaan? Staat er in de zin be, have (in de voltooide tijd), can, will of een ander modaal werkwoord, dan is dat de echo. Zo niet — in de Present Simple en de Past Simple —, dan neemt do, does of did die rol over, net als in een gewone vraag.

Het vraagstaartje. Een bewering, een komma en een korte vraag — ‘…, toch?’, ‘…, hè?’. Het staartje is het tegendeel van de zin: na een bevestigende zin een ontkennend staartje, na een ontkenning een bevestigend. In het staartje staan alleen het hulpwerkwoord en een persoonlijk voornaamwoord.

Bijzondere gevallen. Bij I am is het staartje aren't I: I'm late, aren't I? De woorden never, hardly en nobody zijn al ontkennend (B1 #12), dus daarna volgt een bevestigend staartje: You've never been to Wales, have you? Na Let's… is het staartje shall we: Let's have a break, shall we?

De intonatie beslist of je iets vraagt. Daalt de stem op het staartje ↘, dan ben je zeker en verwacht je instemming: Lovely day, isn't it? Zo begin je meestal een gesprek met een onbekende. Gaat de stem omhoog ↗, dan weet je het echt niet en vraag je het: You're from Leeds, aren't you? — ‘…of vergis ik me?’.

Het korte antwoord. Op een staartje en op elke ja/nee-vraag antwoord je met dezelfde echo: — You're from Leeds, aren't you? — Yes, I am. / No, I'm not. I'm from York. Alleen Yes of No klinkt kortaf.

De reactievraag — ‘O ja? Echt?’. Het hulpwerkwoord en het voornaamwoord, met hetzelfde teken als bij de ander, en de stem omhoog. Zo laat je belangstelling of verbazing zien en vraag je om meer:

Wil je een detail navragen dat je niet goed hebt gehoord, zet dan did you say in een gewone vraag: Sorry, where did you say she works? — ‘Sorry, waar zei je dat ze werkt?’. Of eenvoudiger: Sorry, what did you say?, Sorry, could you say that again?

So do I en Neither do I — ‘ik ook’ en ‘ik ook niet’. So + hulpwerkwoord + onderwerp — instemming met een bewering. Neither + hulpwerkwoord + onderwerp — instemming met een ontkenning. De volgorde is omgekeerd, zoals in een vraag.

Het werkwoord komt uit de zin van de ander — hetzelfde werkwoord, in dezelfde tijd. Na Neither is het bevestigend: de ontkenning zit al in neither, zoals in neither … nor (B1 #6). Nor do I betekent hetzelfde als Neither do I en hoor je in het Brits-Engels heel vaak. Het onderwerp kan van alles zijn: — Anna likes jazz. — So does her husband.

In een gesprek kan het eenvoudiger: Me too in plaats van So do I en Me neither in plaats van Neither do I. Die vormen veranderen niet, maar klinken losser; op schrift en in formele taal heb je de volledige vorm nodig.

Het niet eens zijn — dezelfde echo, zonder so en neither, met de klemtoon op het voornaamwoord: — I love winter. — Oh, I don't. — I can't stand jazz. — Really? I can. — I've never been to Paris. — I have.

Een ontkennende vraag drukt verbazing uit of verwacht instemming: Isn't it beautiful? — ‘Mooi, hè?’; Didn't you get my message? — ‘Heb je mijn bericht niet gekregen?’; Haven't we met before? — ‘Hebben we elkaar niet al eens ontmoet?’.

Het antwoord volgt de feiten, niet de vorm van de vraag. Bericht gekregen — Yes, I did. Niet gekregen — No, I didn't. Zo antwoord je ook op een staartje na een ontkenning: — You didn't call him, did you? — No, I didn't. (niet gebeld). Yes staat altijd met een bevestigend werkwoord, No met een ontkennend. Het Nederlands werkt hier grotendeels net zo: ‘Nee’ is niet gekregen, ‘Jawel’ is wel gekregen — en dat ‘jawel’ wordt in het Engels Yes, I did.

Vergelijk:

Zo zeg je het niet. ✗ I'm late, amn't I? → ✓ I'm late, aren't I? De vorm amn't bestaat niet in standaard-Engels.

Test jezelf. Welk staartje hoort bij She's never been here? Hoe ben je het eens met I can't sleep in hot weather? Je hebt de mail gekregen; wat antwoord je op Didn't you get my email?