Beleefd vragen en zeggen dat je iets niet weet

De directe vraag aan een onbekende — Where is the station? — is goed gebouwd, maar klinkt bot, bijna als een eis, zelfs met Excuse me (A1 #21). Beleefder is het om de vraag in een inleiding te verpakken: Could you tell me…? — ‘kunt u me zeggen…?’, Do you know…? — ‘weet u…?’. Zo krijg je een indirecte vraag: een vraag die in een andere zin zit.

Hoe die in elkaar zit, zag je al bij de doorgegeven vraag (B1 #15): de gewone woordvolgorde, geen do, en bij een ja/nee-vraag if. Er is één verschil. In de indirecte rede vertelde je over een vraag die eerder gesteld was, en de tijd schoof terug. Hier stel je je eigen vraag nu, en daarom blijft de tijd dezelfde als in de directe vraag.

De vorm: inleiding + vraagwoord (of if) + onderwerp + werkwoord.

Er veranderen drie dingen tegelijk. De woordvolgorde wordt gewoon: eerst het onderwerp, dan het werkwoord — where the station is. De hulpwerkwoorden do, does, did verdwijnen, en hun uitgang gaat terug naar het hoofdwerkwoord: does … open → opens, did … cost → cost. Een vraag zonder vraagwoord, een ja/nee-vraag, krijgt if of whether — het Engelse ‘of’. Ook in het Nederlands verandert de volgorde: ‘Waar is het station?’ → ‘Weet u waar het station is?’

Als het vraagwoord het onderwerp is. In de vragen Who lives here? en What happened? is de volgorde al gewoon en is er geen do. In de inleiding verandert er dus niets: Do you know who lives here?, Could you tell me what happened? Maar in What is that building? is het onderwerp that building, en dat moet vóór het werkwoord: Do you know what that building is?

Inleidingen — van eenvoudig tot het zachtst:

I was wondering if… betekent letterlijk ‘ik vroeg me af of…’, en de verleden tijd gaat hier niet over het verleden: hij maakt het verzoek zachter, zoals could in plaats van can. Het Nederlands doet hetzelfde met ‘ik wilde u even vragen…’. En I wonder… zonder verleden tijd is ‘ik vraag me af…’, een gedachte hardop: I wonder where she is. — ‘Ik vraag me af waar ze is.’

Het vraagteken hangt af van de inleiding. Is de inleiding een vraag (Do you know…, Could you tell me…), dan staat er aan het eind een vraagteken. Is ze een bewering (I don't know…, I wonder…, I was wondering…), dan een punt, ook al staat er binnenin een vraagwoord.

Zeggen dat je het niet weet. Dezelfde indirecte vragen staan na I don't know, I'm not sure, I can't remember, I have no idea:

if of whether. Bijna altijd kan het allebei; whether is iets formeler. if betekent hier ‘of’, niet ‘als’, en daarom kan er een toekomende tijd na komen: I don't know if he'll come. — ‘Ik weet niet of hij komt.’ De regel ‘na if de tegenwoordige tijd in plaats van de toekomende’ (A2 #27) geldt alleen voor ‘als’.

Vergelijk met de indirecte rede:

Vraagwoord + to + werkwoord. Gaat het om wat je moet doen, dan kun je de bijzin inkorten: I don't know what I should do = I don't know what to do. Het Nederlands kent dat ook (‘ik weet niet wat te doen’), maar zegt meestal ‘wat ik moet doen’; in het Engels is de korte vorm heel gewoon. Zo werken what, where, how, who, which, when en whether:

De handeling in deze vorm doet dezelfde persoon als in het hoofddeel, of ‘wie dan ook’. Vóór to past alleen whether, niet if: whether to stay.

Zo zeg je het niet. ✗ I don't know why to go → ✓ I don't know why I should go. Met why bestaat de korte vorm niet — alleen de volledige bijzin.

Test jezelf. Hoe vraag je beleefd Where's the nearest cash machine? Waarom staat er een punt aan het eind van I wonder where he is? Hoe zeg je I don't know what I should say korter?