Magtanong nang magalang at sabihing hindi alam

Tama ang pagkakabuo ng tuwirang tanong sa taong hindi ninyo kilala — Where is the station? — pero matigas ang tunog nito, halos parang utos, kahit may Excuse me (A1 #21). Mas magalang kung babalutin ang tanong: Could you tell me…? — “Puwede po bang malaman…?”, Do you know…? — “Alam po ba ninyo…?”. Ang lumalabas ay di-tuwirang tanong — tanong na nakapaloob sa ibang pangungusap.

Nakita na ninyo ang ayos nito sa pag-uulat ng tanong (B1 #15): ayos ng paturol, walang do, at if sa tanong na oo o hindi. Iisa lang ang pagkakaiba. Sa pag-uulat, ikinukuwento ninyo ang tanong na nasabi na noon, kaya inaatras ang panahunan. Dito, kayo mismo ang nagtatanong ngayon, kaya nananatili ang panahunan ng tuwirang tanong.

Anyo: pambalot + salitang pananong (o if) + simuno + pandiwa.

Tatlong bagay ang sabay na nagbabago. Nagiging ayos ng paturol ang pangungusap: simuno muna, saka pandiwa — where the station is. Nawawala ang mga pantulong na do, does, did, at bumabalik ang hulapi nila sa pangunahing pandiwa: does … open → opens, did … cost → cost. Ang tanong na walang salitang pananong, na sinasagot ng “oo” o “hindi”, ay nagkakaroon ng if o whether — katumbas ito ng “kung” sa “Alam mo ba kung bukas ang bangko?”. Pero mag-ingat: sa Tagalog, “kung” ang nagbubukas ng lahat ng ganitong tanong — “kung nasaan”, “kung anong oras”, “kung bukas”. Sa Ingles, if lang kapag walang salitang pananong; kapag mayroon, ang salitang pananong mismo ang nagbubukas: where the station is.

Kung simuno ang salitang pananong. Sa mga tanong na Who lives here?, What happened?, ayos na ng paturol ang ayos, at walang do. Kaya walang nagbabago sa loob ng pambalot: Do you know who lives here?, Could you tell me what happened? Pero sa What is that building?, ang simuno ay that building, at kailangan itong ilagay bago ang pandiwa: Do you know what that building is?

Mga pambalot — mula sa simple hanggang sa pinakamalumanay:

Ang literal na kahulugan ng I was wondering if… ay “iniisip ko kung…”, at hindi tungkol sa nakaraan ang past tense dito: pinalalambot nito ang pakiusap, gaya ng could sa halip na can. Ang I wonder… naman, nang walang past tense, ay “nagtataka ako…”, isang kaisipang binibigkas nang malakas: I wonder where she is. — “Saan kaya siya?”.

Ang tandang pananong ay ayon sa pambalot. Kung tanong ang pambalot (Do you know…, Could you tell me…), tandang pananong sa dulo. Kung pahayag ito (I don't know…, I wonder…, I was wondering…), tuldok sa dulo, kahit may salitang pananong sa loob.

Sabihing hindi ninyo alam. Ang parehong di-tuwirang tanong ay inilalagay pagkatapos ng I don't know, I'm not sure, I can't remember, I have no idea:

if o whether. Halos lagi, puwede ang alinman; medyo mas pormal ang whether. Ang if dito ay “kung … ba”, hindi “kung” ng kondisyon, kaya puwede itong sundan ng hinaharap: I don't know if he'll come. — “Hindi ko alam kung darating siya”. Ang tuntuning “pagkatapos ng if, kasalukuyan sa halip na hinaharap” (A2 #27) ay para lang sa kondisyon. Sa Tagalog, iisang “kung” ang dalawa (“kung uulan” at “kung darating siya”), kaya ang kahulugan ang suriin: kondisyon ba o tanong?

Paghambingin sa pag-uulat:

Salitang pananong + to + pandiwa. Kapag tungkol sa kung ano ang gagawin, puwedeng paikliin ang clause: I don't know what I should do = I don't know what to do. Ganito rin sa Tagalog: “Hindi ko alam kung ano ang gagawin” — hindi na binabanggit kung sino ang gagawa. Ganito ang what, where, how, who, which, when at whether:

Ang gumagawa ng kilos sa ganitong anyo ay ang parehong tao sa pangunahing bahagi, o “kahit sino”. Bago ang to, whether lang ang puwede, hindi if: whether to stay.

Hindi ganito ang sinasabi. ✗ I don't know why to go → ✓ I don't know why I should go. Walang pinaikling anyo ang why — buong clause lang.

Subukin ang sarili. Paano itatanong nang magalang ang Where's the nearest cash machine? Bakit tuldok ang nasa dulo ng I wonder where he is? Paano sasabihin nang mas maikli ang I don't know what I should say?