Kibarca sormak ve bilmediğini söylemek

Tanımadığınız birine sorulan doğrudan soru — Where is the station? — doğru kurulmuştur, ama sert duyulur, neredeyse bir talep gibi, Excuse me (A1 #21) ile bile. Soruyu bir çerçeveye sarmak daha kibardır: Could you tell me…? — “… söyleyebilir misiniz?”, Do you know…? — “… biliyor musunuz?”. Ortaya dolaylı soru çıkar — başka bir cümlenin içine yerleştirilmiş soru.

Yapısını soruyu aktarırken (B1 #15) zaten gördünüz: düz sıra, do yok, evet-hayır sorusunda if. Tek bir fark var. Aktarmada önceden sorulmuş bir soruyu bildiriyordunuz ve zaman kayıyordu. Burada kendi sorunuzu şimdi soruyorsunuz, bu yüzden zaman doğrudan sorudaki gibi kalır.

Biçim: çerçeve + soru kelimesi (ya da if) + özne + fiil.

Aynı anda üç şey değişir. Sıra düzleşir: önce özne, sonra fiil — where the station is. Yardımcı fiiller do, does, did kaybolur ve ekleri asıl fiile döner: does … open → opens, did … cost → cost. Soru kelimesi olmayan, “evet” ya da “hayır” cevaplı soru if ya da whether alır — Türkçedeki “olup olmadığını”nın karşılığı budur.

Soru kelimesi özneyse. Who lives here?, What happened? sorularında sıra zaten düzdür ve do yoktur. Bu yüzden çerçevede hiçbir şey değişmez: Do you know who lives here?, Could you tell me what happened? Ama What is that building? sorusunda özne that building'dir ve fiilin önüne geçmesi gerekir: Do you know what that building is?

Çerçeveler — en sadesinden en yumuşağına:

I was wondering if… kelimesi kelimesine “merak ediyordum, acaba…” demektir, ve buradaki geçmiş zaman geçmişten söz etmez: can yerine could gibi, ricayı yumuşatır. Geçmiş zamansız I wonder… ise “merak ediyorum…, acaba…” — yüksek sesle düşünmektir: I wonder where she is. — “Acaba nerede?”.

Soru işareti çerçeveye göre konur. Çerçeve bir soruysa (Do you know…, Could you tell me…), sonda soru işareti olur. Bir bildirimse (I don't know…, I wonder…, I was wondering…), içinde soru kelimesi olsa da sonda nokta olur.

Bilmediğinizi söylemek. Aynı dolaylı sorular I don't know, I'm not sure, I can't remember, I have no idea'dan sonra gelir:

if mi, whether mı? Neredeyse her zaman ikisi de olur; whether biraz daha resmîdir. if burada “eğer” değil, “olup olmadığını” anlamındadır, bu yüzden ondan sonra gelecek zaman gelebilir: I don't know if he'll come. — “Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.” “if'ten sonra gelecek yerine şimdiki zaman” kuralı (A2 #27) yalnızca “eğer” anlamındaki if içindir.

Aktarmayla karşılaştırın:

Soru kelimesi + to + fiil. Ne yapılacağından söz edildiğinde yan cümle kısaltılabilir: I don't know what I should do = I don't know what to do. Türkçede burada da sıfat fiil kullanılır — “ne yapacağımı bilmiyorum” —, İngilizcede ise kısa biçim çok yaygındır. Böyle çalışanlar: what, where, how, who, which, when ve whether:

Bu biçimde eylemi ana cümledeki kişi ya da “herhangi biri” yapar. to'dan önce yalnızca whether kullanılır, if kullanılmaz: whether to stay.

Böyle söylenmez. ✗ I don't know why to go → ✓ I don't know why I should go. why ile kısa biçim yoktur — yalnızca tam yan cümle.

Kendinizi sınayın. Where's the nearest cash machine? kibarca nasıl sorulur? I wonder where he is cümlesinin sonunda neden nokta var? I don't know what I should say daha kısa nasıl söylenir?