Zapytać grzecznie i powiedzieć, że się czegoś nie wie

Pytanie wprost do nieznajomego — Where is the station? — jest zbudowane poprawnie, ale brzmi ostro, prawie jak żądanie, nawet z Excuse me (A1 #21). Grzeczniej jest owinąć pytanie w formułkę: Could you tell me…? — „czy mógłby pan mi powiedzieć…?”, Do you know…? — „czy wie pan…?”. Powstaje pytanie pośrednie — pytanie wpięte w inne zdanie.

Jego budowę już znasz z mowy zależnej (B1 #15): szyk zdania twierdzącego, bez do, w pytaniu ogólnym — if. Różnica jest jedna. W mowie zależnej informowałeś o pytaniu, które padło wcześniej, i czas się przesuwał. Tutaj zadajesz własne pytanie teraz, dlatego czas zostaje taki sam jak w pytaniu wprost.

Forma: formułka + słowo pytające (albo if) + podmiot + czasownik.

Zmieniają się naraz trzy rzeczy. Szyk staje się szykiem zdania twierdzącego: najpierw podmiot, potem czasownik — where the station is. Czasowniki posiłkowe do, does, did znikają, a ich końcówka wraca do głównego czasownika: does … open → opens, did … cost → cost. Pytanie bez słowa pytającego, na „tak” albo „nie”, dostaje if albo whether — to angielskie „czy”.

Jeśli słowo pytające jest podmiotem. W pytaniach Who lives here?, What happened? szyk i tak jest szykiem zdania twierdzącego, a do nie ma. Dlatego w formułce nic się nie zmienia: Do you know who lives here?, Could you tell me what happened? Ale w What is that building? podmiotem jest that building, i trzeba go postawić przed czasownikiem: Do you know what that building is?

Formułki — od prostej do najłagodniejszej:

I was wondering if… dosłownie znaczy „zastanawiałem się, czy…”, i czas przeszły nie mówi tu o przeszłości: łagodzi prośbę, tak jak could zamiast can. Po polsku zresztą też się tak mówi: „Zastanawiałem się, czy mógłby mi pan pomóc”. A I wonder… bez czasu przeszłego to „ciekawe…”, myśl na głos: I wonder where she is. — „Ciekawe, gdzie ona jest”.

Znak zapytania stawia się według formułki. Jeśli formułka jest pytaniem (Do you know…, Could you tell me…), na końcu stoi znak zapytania. Jeśli jest zdaniem twierdzącym (I don't know…, I wonder…, I was wondering…), na końcu stoi kropka, choć w środku jest słowo pytające.

Powiedzieć, że nie wiesz. Te same pytania pośrednie stoją po I don't know, I'm not sure, I can't remember, I have no idea:

if czy whether. Prawie zawsze można tak i tak; whether jest trochę bardziej oficjalne. if znaczy tu „czy”, a nie „jeśli”, dlatego może po nim stać czas przyszły: I don't know if he'll come. — „Nie wiem, czy przyjdzie”. Zasada „po if czas teraźniejszy zamiast przyszłego” (A2 #27) dotyczy tylko „jeśli”.

Porównaj z mową zależną:

Słowo pytające + to + czasownik. Kiedy chodzi o to, co zrobić, zdanie można skrócić: I don't know what I should do = I don't know what to do. Po polsku podobnie: „nie wiem, co robić”. Tak działają what, where, how, who, which, when i whether:

Czynność w tej formie wykonuje ta sama osoba co w głównej części albo „ktokolwiek”. Przed to pasuje tylko whether, nie if: whether to stay.

Tak się nie mówi. ✗ I don't know why to go → ✓ I don't know why I should go. Z why skróconej formy nie ma — tylko pełne zdanie.

Sprawdź się. Jak grzecznie zapytać Where's the nearest cash machine? Dlaczego w I wonder where he is na końcu stoi kropka? Jak krócej powiedzieć I don't know what I should say?