Ρωτάω ευγενικά και λέω ότι δεν ξέρω

Η ευθεία ερώτηση σε έναν άγνωστο — Where is the station? — είναι σωστά φτιαγμένη, αλλά ακούγεται απότομη, σχεδόν σαν απαίτηση, ακόμα και με Excuse me (A1 #21). Πιο ευγενικό είναι να «τυλίξεις» την ερώτηση σε μια εισαγωγική φράση: Could you tell me…? — «μπορείτε να μου πείτε…;», Do you know…? — «ξέρετε…;». Έτσι βγαίνει μια πλάγια ερώτηση — μια ερώτηση μέσα σε άλλη φράση.

Τη δομή της την έχεις ήδη δει στη μεταφορά ερώτησης (B1 #15): σειρά δηλωτικής πρότασης, χωρίς do, και στην ερώτηση για «ναι» ή «όχι» — if. Η διαφορά είναι μία. Στη μεταφορά ανέφερες μια ερώτηση που είχε ακουστεί πριν, και ο χρόνος μετατοπιζόταν. Εδώ κάνεις τη δική σου ερώτηση τώρα, γι' αυτό ο χρόνος μένει ίδιος με της ευθείας ερώτησης.

Τύπος: εισαγωγική φράση + ερωτηματική λέξη (ή if) + υποκείμενο + ρήμα.

Αλλάζουν τρία πράγματα μαζί. Η σειρά γίνεται δηλωτική: πρώτα το υποκείμενο, μετά το ρήμα — where the station is. Τα βοηθητικά do, does, did εξαφανίζονται, και η κατάληξή τους επιστρέφει στο κύριο ρήμα: does … open → opens, did … cost → cost. Η ερώτηση χωρίς ερωτηματική λέξη, για «ναι» ή «όχι», παίρνει if ή whether — είναι το ελληνικό «αν» στο «ξέρετε αν…».

Αν η ερωτηματική λέξη είναι υποκείμενο. Στις ερωτήσεις Who lives here?, What happened? η σειρά είναι έτσι κι αλλιώς δηλωτική, και do δεν υπάρχει. Γι' αυτό μέσα στην εισαγωγική φράση δεν αλλάζει τίποτα: Do you know who lives here?, Could you tell me what happened? Στο What is that building? όμως υποκείμενο είναι το that building, και πρέπει να μπει πριν από το ρήμα: Do you know what that building is?

Εισαγωγικές φράσεις — από την απλή ως την πιο ήπια:

Το I was wondering if… κατά λέξη σημαίνει «αναρωτιόμουν μήπως…», και ο παρελθοντικός χρόνος εδώ δεν μιλάει για το παρελθόν: κάνει την παράκληση πιο ήπια, όπως το could αντί για can. Το I wonder… χωρίς παρελθοντικό είναι «αναρωτιέμαι…», μια σκέψη φωναχτά: I wonder where she is. — «Αναρωτιέμαι πού να είναι».

Το ερωτηματικό μπαίνει ανάλογα με την εισαγωγική φράση. Αν η εισαγωγική φράση είναι ερώτηση (Do you know…, Could you tell me…), στο τέλος μπαίνει ερωτηματικό. Αν είναι δήλωση (I don't know…, I wonder…, I was wondering…), στο τέλος μπαίνει τελεία, παρόλο που μέσα υπάρχει ερωτηματική λέξη.

Λέω ότι δεν ξέρω. Οι ίδιες πλάγιες ερωτήσεις μπαίνουν μετά από τα I don't know, I'm not sure, I can't remember, I have no idea:

if ή whether. Σχεδόν πάντα γίνεται και το ένα και το άλλο· το whether είναι λίγο πιο επίσημο. Το ελληνικό «αν» κάνει δύο δουλειές: «αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα» (υπόθεση) και «δεν ξέρω αν θα βρέξει» (πλάγια ερώτηση). Το ίδιο και το αγγλικό if. Ο κανόνας «μετά το if ενεστώτας αντί για μέλλοντα» (A2 #27) ισχύει μόνο για την υπόθεση· στην πλάγια ερώτηση ο μέλλοντας μένει: I don't know if he'll come. — «Δεν ξέρω αν θα έρθει».

Σύγκρινε με τη μεταφορά:

Ερωτηματική λέξη + to + ρήμα. Όταν η κουβέντα είναι για το τι να κάνεις, η δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να συμπτυχθεί: I don't know what I should do = I don't know what to do. Είναι το ελληνικό «τι να», «πού να»: «δεν ξέρω τι να κάνω». Έτσι δουλεύουν τα what, where, how, who, which, when και whether:

Την πράξη σε αυτόν τον τύπο την κάνει ο ίδιος άνθρωπος με την κύρια πρόταση ή «οποιοσδήποτε». Πριν από το to ταιριάζει μόνο το whether, όχι το if: whether to stay.

Έτσι δεν λέγεται. ✗ I don't know why to go → ✓ I don't know why I should go. Με το why συμπτυγμένος τύπος δεν υπάρχει — μόνο ολόκληρη δευτερεύουσα πρόταση.

Έλεγξε τον εαυτό σου. Πώς ρωτάς ευγενικά το Where's the nearest cash machine? Γιατί στο I wonder where he is στο τέλος μπαίνει τελεία; Πώς λες πιο σύντομα το I don't know what I should say;