Að útskýra ákvörðun

Að útskýra ákvörðun er að svara þremur spurningum: til hvers (tilgangur), hvers vegna (orsök) og „já, en…“ (viðurkenning: að játa það sem stóð í veginum og halda samt fast við sitt). Sum orðin þekkirðu: to + sögn í merkingunni „til að“ (A2 #21), because, so, because of (A2 #31). Nú kemur allt safnið.

Aðalregla lexíunnar er ein: á eftir sumum orðum kemur heil setning — með frumlagi og sögn, á eftir öðrum aðeins nafnorð eða -ing-mynd. Nánast allar villur hér stafa af því að orð úr einum dálki er notað eins og orð úr hinum.

Tilgangur — til hvers.

to + sögn er algengasta leiðin: I came in early to finish the report. — „Ég kom snemma til að klára skýrsluna.“

in order to — það sama, aðeins formlegra; svona er skrifað í bréfum og tilkynningum: We have changed the timetable in order to reduce delays. Neitunin er in order not to: I left early in order not to miss the train.

so that + setning þarf þegar tilgangurinn hefur eigið frumlag: I left the key under the mat so that she could get in. — ég fór, en það er hún sem á að komast inn. to gengur ekki hér: það segði að ég ætlaði sjálf(ur) að komast inn. Inni í so that stendur yfirleitt háttarsögn: um nútíð og framtíð — can, will eða bara nútíð, um liðna tíð — could, would:

Í talmáli fellur that oft brott: I left the key so she could get in.

for + nafnorð — líka tilgangur, en með hlut, ekki athöfn: I went out for some milk. We stopped for lunch. Á undan sögn stendur for ekki: ✗ for buy → ✓ to buy.

Ekki rugla saman so that og so … that. Í B1 #30 var so … that — „svo…, að“: afleiðing. Hér er so that — „svo að, til þess að“: tilgangur. Munurinn er hvort orð stendur á milli so og that. Íslenskan greinir eins á milli: „fór snemma svo að ég næði“ — tilgangur, „fór svo snemma að ég náði“ — afleiðing:

Orsök — hvers vegna.

because + setning: We took a taxi because it was raining. because of + nafnorð: We took a taxi because of the rain. Merkingin er sú sama, en framhaldið hefur ólíka mynd — eins og „af því að það rigndi“ og „vegna rigningarinnar“.

as og since + setning — líka „þar sem, fyrst“. Þau eru notuð þegar báðir þekkja orsökina eða hún er augljós, og standa yfirleitt fremst: As it was late, we decided to stay. Since you're here, can you help me? Það hljómar aðeins bóklegra en because. since þekkirðu úr A2 #5 sem „síðan“; tíð sagnarinnar greinir á milli: I've lived here since I was ten — tími, Since you're busy, I'll ask Tom — orsök.

Í tali má svara spurningunni Why? með Because… einu: — Why are you leaving? — Because I'm tired. Í rituðu máli stendur setning með Because ekki ein sér: hún er tengd aðalsetningunni.

Viðurkenning — „þó að“, „þrátt fyrir“. Viðurkenning játar staðreynd sem mælir gegn þér — og leiðir samt að ákvörðun þinni. Einmitt svona er mótbára viðurkennd án þess að falla frá sínu.

although + setning: Although it was expensive, we bought it. though — það sama, aðeins óformlegra. Það getur líka staðið aftast, á eftir kommu: It was expensive. We bought it, though. — „Það var dýrt. En við keyptum það samt.“

even though — sterkara: staðreyndin var örugglega til staðar og vó þungt, en kom ekki í veg fyrir neitt: Even though he apologised, she didn't forgive him. — „Enda þótt hann bæðist afsökunar fyrirgaf hún honum ekki.“

despite og in spite of + nafnorð eða -ing: Despite the rain, we went out. In spite of being tired, she finished the report. despite — án of, in spite of — með of. Til að tengja heila setningu þarf despite the fact that: Despite the fact that it was raining, we went out.

however — „hins vegar, samt“. Það er ekki samtenging: það stendur á milli tveggja sjálfstæðra setninga, og á eftir því er komma: It was raining. However, we went out. Einfaldast er but: It was raining, but we went out.

Ein samtenging fyrir eitt samband. although og but standa ekki saman í ensku: annaðhvort Although it was raining, we went out eða It was raining, but we went out. Íslenskan fer eins að: „Þó að það rigndi fórum við út“ — án „en“.

Hvernig mótbára er viðurkennd. Föst orðasambönd fyrir samtal:

on time og in time. Íslenskan hefur hér líka tvö orðasambönd, „á réttum tíma“ og „í tæka tíð“, og þau svara nokkurn veginn til ensku orðanna:

on time — á tilsettum tíma, ekki seinna. in time — nógu snemma til að ná einhverju: in time for dinner, in time to say goodbye. just in time — „rétt náðum því, á síðustu stundu“.

Fleiri dæmi:

Svona er ekki sagt. ✗ in order to that she could come → ✓ so that she could come. Á eftir in order to kemur sögn, ekki setning — þótt íslenska „til þess að“ geti tekið hvort tveggja („til þess að hún gæti komið“).

Prófaðu kunnáttuna. Hver er munurinn á I left early so that I could catch the train og I left so early that I caught the train? Umorðaðu með despite: Although he was ill, he went to work. on time eða in time: We got there just ___ to see the start?