Að tala almennt og um tiltekið
Ég get valið greininn meðvitað — líka þar sem enginn greinir á að vera.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Greinirinn hefur fylgt þér frá fyrstu lexíunum: a og an (lexía A1 #2), a og the (lexía A1 #14), greinir með heitum og go to school (lexía A2 #16). Í hvert sinn — einn bútur. Hér raðast bútarnir saman í kerfi sem leysir nær hvert tilvik.
Íslenska á engan óákveðinn greini, og ákveðni greinirinn er viðskeyti („bíllinn“), ekki sérstakt orð. Því virðist a oft vera aðeins til skrauts. Svo er ekki: a car og the car eru tvö ólík skilaboð. Það fyrra — „einhver bíll, þú hefur ekki heyrt um hann“, það síðara — „sá bíll, þú veist hvaða“.
Þrjár spurningar — í réttri röð.
| spurning | ef „já“ |
|---|---|
| Veit hlustandinn hvaða hlut er átt við? | the |
| Nei. Er þetta einn teljanlegur hlutur — „einhver“, „einn af“? | a / an |
| Nei. Er þetta fleirtala eða óteljanlegt orð, í almennri merkingu? | enginn greinir |
Þegar hlustandinn veit hvaða hlut er átt við. Hluturinn hefur þegar verið nefndur: I bought a jacket and a scarf. The jacket is blue. Hann er einn í þessum aðstæðum: Could you close the door?, the kitchen (í þessari íbúð), the station (í þessum bæ). Hann er einn fyrir alla: the sun, the sea, the government. Orðin á eftir honum afmarka hann: the man in the grey coat, the book I'm reading, the history of Wales.
Þegar a eða an. Hluturinn er nefndur í fyrsta sinn: There's a new café in our street. Hann er einn af mörgum: She works in a bank. Þetta er starf eða lýsing: She's a nurse. It's a lovely day. What a surprise! Og í merkingunni „í“, „á“: twice a week, £12 an hour.
Almennt gegn tilteknu — aðalpar lexíunnar. Íslenskan greinir hér oft á milli eins og enskan: „bækur eru dýrar“ — „bækurnar á borðinu mínu eru af bókasafninu“. En ekki alltaf: með óhlutstæðum orðum og efnisheitum setur íslenskan oft greini, þótt talað sé almennt — „lífið er stutt“, „kaffið er dýrt á Íslandi“. Á ensku er reglan föst. Um hlut almennt, um allan flokkinn, er talað án greinis — í fleirtölu eða með óteljanlegu orði. Um tiltekna hluti — með the.
| almennt — án greinis | tiltekið — með the |
|---|---|
| Books are expensive. | The books on my desk are from the library. |
| I like coffee. | The coffee in this café is terrible. |
| Children learn languages fast. | The children next door are very loud. |
| Life is short. | The life of a nurse is hard. |
| Music helps me relax. | The music at the wedding was great. |
Lýsingarorð gerir hlutinn ekki tiltekinn: modern art, British history, fresh bread — áfram almennt, án greinis. En afmörkun á eftir orðinu — með of, með in, tilvísunarsetning — gerir það nær alltaf: the art of the Renaissance, the bread you bought. En life in London, life in a big city er lífið þar almennt, og því áfram án greinis.
Án greinis af vana.
| matur, drykkir, efni almennt | I don't eat meat. |
| tungumál, námsgreinar, íþróttir | She speaks German. I play tennis. |
| máltíðir | We had lunch at one. |
| farartæki á eftir by | We went by train. |
| staðir eftir hlutverki (lexía A2 #16) | go to work, school, bed; be in hospital |
| lönd, borgir, götur | Spain, Edinburgh, Oxford Street |
| next, last — miðað við daginn í dag | next week, last year |
Alltaf með the. Efsta stig og raðtölur: the best film, the first time. Orðin the same, the only. Hljóðfæri: play the piano — en íþróttir án greinis: play football. Venjulegir skemmtistaðir: go to the cinema, go to the theatre, listen to the radio — en watch TV. Hlutar sólarhringsins: in the morning, in the evening — en at night. Þjóð í heild: the British, the Romans.
another, the other, others — sama kerfið. Íslensku orðin „annar“, „einn enn“ og „hinir“ skiptast á ensku í nokkrar myndir. Valið styðst við sömu þrjár spurningar og greinirinn: í þessum orðum er greinirinn annaðhvort þegar til staðar eða hann vantar af sömu ástæðum.
| mynd | hvað býr í henni | merking | dæmi |
|---|---|---|---|
| another + et. | an + other | einn enn; einhver annar | Can I have another coffee? |
| the other + et. | the + other | sá seinni af tveimur, sá sem eftir er | One shoe is here. Where's the other one? |
| other + ft. | enginn greinir | aðrir almennt, einhverjir fleiri | Other people think differently. |
| the other + ft. | the + other | hinir úr þekktum hópi | Tom is here. The other guests are in the garden. |
| others | án nafnorðs | aðrir almennt | Some people like it; others don't. |
| the others | án nafnorðs | allir hinir úr þekktum hópi | Two of us came by car, and the others walked. |
another er an + other, þess vegna er það skrifað í einu orði og merkir, eins og a, „einn af mörgum, hver sem er“. Það stendur ekki með fleirtölu; undantekning er með tölu: another two days — „tveir dagar í viðbót“. the other virkar eins og the: hlustandinn veit hvaða hlut er átt við, því aðeins hann er eftir (eða aðeins þeir). other án greinis á undan fleirtölu er eins og almennt hugtak án greinis: „aðrir almennt“, hverjir nákvæmlega skiptir ekki máli. others og the others merkja það sama, en standa í stað nafnorðs: endinguna -s fær aðeins orð sem stendur eitt. Þess vegna other people eða bara others, en ekki others people. Og the another er ekki til: greinirinn er þegar í another. each other — „hvort annað“ (lexía A2 #24) — er sérstakt orðasamband.
Berðu saman:
| I've got two sisters. One lives in York, and the other lives in Cardiff. | systurnar eru tvær — sú seinni er þekkt |
| I've got three sisters. One lives in York, and the others live in Cardiff. | hinar — allar sem eftir eru |
| I've got five sisters. One lives in York, and another lives in Cardiff. | ein enn af nokkrum |
Að þýða. Íslenska setningin gefur oft vísbendingu. Nafnorð með greini („bíllinn“), „sá“, „sá sem við töluðum um“ — oft the. „Einn“, „einhver“, „einn af“ — a. En varastu: um óhlutstætt hugtak almennt hefur íslenskan oft greini, enskan ekki — „lífið er stutt“ er Life is short. Ef ekkert af þessu á við og talað er um hluti almennt — enginn greinir. Og mundu: my, your, this, that, Tom's taka sæti greinisins og standa því ekki með honum — my car, ekki the my car, þótt íslenskan segi „bíllinn minn“, með greini.
Svona er ekki sagt. ✗ What nice surprise! → ✓ What a nice surprise! Á eftir What með teljanlegu orði í eintölu þarf a, þótt íslenskt „hvílík…“ sé án greinis.
Prófaðu kunnáttuna. Hvernig segirðu „Ég elska hunda“ og „Hundarnir í götunni okkar gelta alla nóttina“? Þarf greini í ___ British history? Hvernig segirðu „Ég á tvo bíla: annar er blár, hinn er rauður“?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumálÓákveðni greinirinn gleymist
✗ I bought car
✗ She is doctor
✓ I bought a car
She's a doctor. Íslenska á engan óákveðinn greini („ég keypti bíl“, „hún er læknir“), og a gleymist auðveldlega þegar talað er hratt. En teljanlegt orð í eintölu hefur alltaf greini (eða my, this).
the með almennu hugtaki
✗ The life is short → ✓ Life is short. ✗ The nature is the best medicine → ✓ Nature is the best medicine. Íslenskan segir „lífið er stutt“, „náttúran“, með greini, þótt átt sé við almennt; enskan hefur þá engan greini. Varastu líka I like the coffee: setningin er rétt, en merkir „mér líkar kaffið — hérna“, ekki „mér þykir kaffi gott“.
Óteljanleg orð talin
✗ informations
✗ a good advice
✗ a good news
✓ some information
some good advice, some good news. Á íslensku eru „upplýsingar“ í fleirtölu, og „ráð“ og „frétt“ má telja („gott ráð“, „tvær fréttir“). Á ensku eru information, advice (lexía B1 #16) og news óteljanleg: án a, og information og advice fá ekki -s.
„Í vinnuna“, „í rúmið“ með the
✗ I go to the work at eight → ✓ I go to work at eight. ✗ I go to the bed at eleven → ✓ I go to bed at eleven. Íslenskan segir „fer í vinnuna“, „fer í skólann“, „fer í rúmið“, með greini. Á ensku eru staðir eftir hlutverki — work, school, bed — fastir liðir án greinis.
another með fleirtölu og others á undan nafnorði
✗ another people
✗ others people
✓ other people
„Annað fólk“ er á íslensku í eintölu, því „fólk“ er eintöluorð, og „annar“ hljómar líkt og another; í „aðrir menn“ fær orðið fleirtöluendingu, eins og others. Á ensku stendur another aðeins með eintölu (í því býr an), og others stendur án nafnorðs.
Framburður
4 mín.Báðir greinarnir eru áherslulausir og nær óheyranlegir: a /ə/ — aldrei eins og íslenskt „ei“; an /ən/.
the á undan samhljóði — /ðə/, á undan sérhljóði — /ði/. Hljóðið ræður, ekki bókstafurinn: the university /ðə ˌjuːnɪˈvɜːsəti/ — orðið byrjar á hljóðinu /j/; the hour /ði ˈaʊə/ — h heyrist ekki. Eins a university, en an hour (lexía A1 #12).
Greinirinn rennur saman við næsta orð: an apple /ənˈæpl/, the end /ðiˈend/.
another og others: /əˈnʌðə/ — áherslan á öðru atkvæði, upphafið veikt eins og í greininum an; /ˈʌðəz/ — /ð/ eins og íslenskt „ð“, og rödduð /z/, sem íslenskan hefur ekki.
Áhersluborið the /ðiː/ — aðeins til áherslu: He's the expert on this. — „Hann er sérfræðingurinn í þessu, sá helsti.“ Í öllum öðrum tilvikum er the veikt.
Texti
5 mín.Books are expensive, so I hardly ever buy them. Instead, I go to the library near my office twice a week. It's an old building — it was built in 1910 — and it has two reading rooms. One is for children, and the other is on the first floor. It's the quietest place I know.
The library has a good collection of history books. History was my favourite subject at school, and I still read about the past more than anything else. At the moment I'm reading a book about the Romans in Britain. The book is huge, and I can only keep it for three weeks, so I'm reading it on the train every morning. Next week I'll ask for another three weeks.
The staff are very friendly. There's a librarian called Mr Hughes who always recommends something new. Last month he gave me a novel by a Welsh writer I had never heard of. The novel was strange but beautiful, and I finished it in a weekend.
People say that libraries are dying. I'm not sure that's true. On a Saturday morning the library is full: students, children with their parents, old men reading the newspapers. Some people come to study; others just want a warm, quiet place to sit. Libraries are still the best free places in town.
Æfingar
32 mín.1. Settu inn a, an, the
- I bought new jacket yesterday. jacket is dark blue
- children learn languages faster than adults
- Could you close window, please?
- I don't eat meat, but I eat fish
- We usually go to bed at eleven
- It was best holiday of my life
- My brother plays guitar, and I play tennis
- We go to the cinema twice month
Sýna svörin
2. Pörun.
- I love dogs.
- Life is short.
- The dogs in our street bark all night.
- The life of a nurse is hard.
Sýna svörin
3. Villuleit.
- She is teacher at my son's school.
- The life is too short for bad coffee.
- I have a good news for you.
- We had a lunch in a small café.
- You should ask another people about it.
- Can you give me some informations about the trains?
- My sister plays the piano and I play the football.
- I usually go to work by the bus.
Sýna svörin
4. Umorðaðu um tiltekið:
- I like coffee. (in this café)
- Children are noisy. (next door)
- Flowers are beautiful. (in your garden)
- History is interesting. (of this town)
- Cheese is expensive. (in this shop)
- Students work hard. (in my class)
Sýna svörin
5. Leiðréttu: settu inn greinana sem vantar.
- Man in grey coat is our new teacher.
- I've got idea: let's go to cinema.
- Sun was shining, so we had lunch in garden.
- My brother is engineer and plays guitar in band.
- Moon was very bright last night.
Sýna svörin
6. Settu inn another, other, the other, others eða the others.
- This cake is delicious. Can I have piece?
- Some people love working from home; hate it
- I've got two sisters. One lives in York, and lives in Cardiff
- Tom is here, but where are ? The film starts in five minutes
- Don't just ask me — ask people what they think
Sýna svörin
7. Þýddu á ensku.
1) Mér þykir kaffi ekki gott, en kaffið á þessu kaffihúsi er frábært. 2) Systir mín er læknir. 3) Lífið í stórborg er dýrt. 4) Við förum í vinnuna með lest. 5) Þetta var besti dagur lífs míns. 6) Má ég fá annan tebolla?
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: þrjár spurningar um val greinis; hvernig hlustandinn veit hvaða hlut er átt við; a í fyrsta sinn, „einn af“, starf, twice a week; almennt án greinis gegn tilteknu með the; lýsingarorð gerir hlutinn ekki tiltekinn; fastir liðir án greinis og alltaf með the; another, other, the other, others, the others sem hluti sama kerfis. Næst — lexía 24: upprifjun á lexíum 19–23.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
17 orð- library /ˈlaɪbrəri/ bókasafn
- reading room /ˈriːdɪŋ ruːm/ lesstofa
- librarian /laɪˈbreəriən/ bókavörður
- collection /kəˈlekʃn/ safn
- subject /ˈsʌbdʒɪkt/ námsgrein
- the past /ðə ˈpɑːst/ fortíðin
- huge /hjuːdʒ/ risastór
- Welsh /welʃ/ velskur
- government /ˈɡʌvənmənt/ ríkisstjórn
- scarf /skɑːf/ trefill
- news /njuːz/ fréttir
- modern art /ˌmɒdn ˈɑːt/ nútímalist
- the moon /ðə ˈmuːn/ tunglið
- free /friː/ ókeypis
- another /əˈnʌðə/ annar, önnur, annað
- others /ˈʌðəz/ aðrir
- the others /ði ˈʌðəz/ hinir
Ritun
Sex setningar um stað sem þú ferð oft á: bókasafn, kaffihús, garð, líkamsræktarstöð. Notaðu allar þrjár gerðir greinis, að minnsta kosti eina almenna fullyrðingu án greinis og eitt another, the other eða others.
Fyrirmynd
There's a small park near my flat. I go there every morning before work. The park has a pond and an old bench under a tree. The bench is my favourite place. People often say that parks are boring, but I think nature is the best medicine. In the evening some people come to run, and others just walk their dogs.
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst