Að skrifa formlega
Ég get umorðað texta á talmáli á formlegt mál og öfugt.
Tilkynntur kjarnatími. Tvö kjarnaþáttanna bera enga tölu, svo raunveruleg kennslustund er lengri en þessi summa.
Málfræði
18 mín.Formleg enska er ekki aðeins frábrugðin talmáli að því leyti að orðin eru lengri. Sjálf bygging setningarinnar breytist: athöfnin færist úr sögninni yfir í nafnorð. „Við ákváðum að fresta fundinum“ verður að „Ákvörðun var tekin um frestun fundarins“. Íslenskt stofnanamál gerir það sama („framkvæmd“, „ákvarðanataka“) — það er oft kallað nafnorðastíll, svo að aðferðin er þér kunn. Munurinn er í mælikvarðanum: enskan beitir henni varlegar.
Nafnorðastíll: myndin. Nafnorð af sögn er myndað með viðskeyti — þú sást þau í B1 #29. Hjá sumum sögnum breytist myndin alls ekki.
| sögn | nafnorð |
|---|---|
| decide, discuss, implement | decision, discussion, implementation |
| pay, improve, agree | payment, improvement, agreement |
| approve, refuse, arrive | approval, refusal, arrival |
| fail, prefer | failure, preference |
| delay, increase, rise, change | delay, increase, rise, change |
Hvernig setningin breytist. Gerandinn hverfur eða felur sig í þolmynd, andlagið tengist með forsetningu, og atviksorðið verður lýsingarorð:
| talmál | formlegt |
|---|---|
| We decided to close the branch. | The decision was taken to close the branch. |
| They failed to reply. | Their failure to reply… |
| Prices rose sharply. | There was a sharp rise in prices. |
| We investigated the complaint. | An investigation into the complaint was carried out. |
| We paid on Monday. | Payment was made on Monday. |
Sögnin með slíku nafnorði er nánast merkingarlaus: make eða take a decision (take er algengara í breskri ensku), carry out an investigation, reach an agreement, make a payment.
Forsetningin á eftir nafnorðinu fellur oft ekki að íslensku forsetningunni eða eignarfallinu („hækkun á verði“, „hækkun verðs“). Á eftir orðum um breytingu kemur in: a rise in prices, an increase in costs, a fall in sales, a delay in delivery. Stærðina sýnir of: an increase of 5%. Áfram: a request for information, the reason for the delay, an investigation into the complaint, the decision to close.
Orsökin — líka með nafnorði. Í stað because + heillar setningar setur formlegur texti owing to eða due to + nafnorð: because the director was ill → owing to the director's illness.
Einkenni formlegs málsniðs.
| talmál | formlegt | |
|---|---|---|
| styttingar | We don't, it's | We do not, it is |
| agnarsagnir | put off, set up, look into, go up | postpone, establish, investigate, increase |
| einföld orð | get, need, help, ask for, tell | receive, require, assist, request, inform |
| persónufornöfn | We've decided… | It has been decided… |
| beinar spurningar | When can you come? | Could you let us know when you are available? |
Þolmynd og ópersónulegar setningar (B2 #11) og lýsingarháttarliðir (B2 #15) tilheyra sama safni: The matter is being investigated, Customers affected by the delay will be contacted.
Hvenær hvað. Formlegt málsnið þarf í samningi, tilkynningu, skýrslu og bréfi til ókunnugrar manneskju eða stofnunar. Viðskiptabréf til viðskiptavinar er yfirleitt hlutlaust: án styttinga, en líka án nafnorðahrúgu. Til samstarfsfólks og vina er skrifað á talmáli. Ef þú ert í vafa um hvaða málsnið á að velja, líttu á bréfið sem þér var sent og svaraðu í sama tón.
Föst orðasambönd formlegrar tilkynningar. Gott er að kunna þau í heild: þau endurtaka sig frá bréfi til bréfs, og á þeim þekkir lesandinn málsniðið strax.
| We regret to inform you that… | okkur þykir leitt að tilkynna að… |
| Please note that… | athygli er vakin á því að… |
| We apologise for any inconvenience this may cause. | við biðjumst velvirðingar á þeim óþægindum sem þetta kann að valda |
| Further information will be provided in due course. | nánari upplýsingar verða veittar þegar þar að kemur |
| Should you have any questions, please contact… | ef spurningar vakna, vinsamlegast hafið samband við… (B2 #7) |
Leiðin til baka. Til að gera formlegan texta skiljanlegan skaltu finna nafnorðin á -tion, -ment, -al, breyta þeim aftur í sagnir og setja gerandann aftur inn: The implementation of the new system was delayed owing to staff shortages. → We started using the new system late because we didn't have enough staff.
Berðu saman. We made a mistake — ljóst er hver gerði mistökin. Mistakes were made — allt er sagt nema hver gerði þau. Í þessu liggur hætta nafnorðastílsins: hann þjappar textanum saman, en felur þann sem ber ábyrgð. Þess vegna er góður siður í afsökunarbréfi að segja beint hver gerir hvað: We will refund the full amount.
Svona er ekki sagt. ✗ There was a sharply rise in sales → ✓ There was a sharp rise in sales. Með nafnorði verður atviksorðið að lýsingarorði. ✗ The board accepted a decision to close the branch (í merkingunni „ákvað“) → ✓ took a decision eða made a decision: accept a decision — „sætta sig við ákvörðun annarra“. Íslenska „taka ákvörðun“ svarar hér beint til take a decision.
Prófaðu kunnáttuna. Hvaða nafnorð er myndað af approve? Hvernig segirðu formlega Prices went up sharply? Hvaða forsetning er í a delay ___ delivery?
sýna svörin
Villur íslenskumælandi nemenda
skrifað fyrir þitt tungumálon eða of á eftir orðum um breytingu
✗ a rise on prices, ✗ the increase of prices → ✓ a rise in prices, the increase in prices. ✗ a delay on delivery → ✓ a delay in delivery. „Hækkun á verði“, „hækkun verðs“, „seinkun á afhendingu“: íslenska „á“ kallar fram on, eignarfallið of. En á eftir rise, increase, fall, delay er það sem breytist tengt með in; of sýnir aðeins stærðina: an increase of 10%.
owing to með heilli setningu
✗ The meeting was postponed owing to the director was ill
✓ owing to the director's illness
eða because the director was ill. „Vegna“ getur staðið bæði á undan nafnorði („vegna veikinda“) og á undan setningu („vegna þess að hann var veikur“), og owing to og due to eru notuð eins og það. En á eftir þeim kemur aðeins nafnorð; heil setning þarf because.
Of óformlegt
Hi! We'll put off the meeting í opinberri tilkynningu eða We don't accept late applications í reglum — ekki málfræðivilla, en fellur ekki að stílnum. Íslensk bréfaskipti eru oft óformleg, líka við ókunnuga („Sæl“, „þú“ við alla), og sá tónn flyst auðveldlega yfir í enskuna. Í formlegum texta eru skrifaðar fullar myndir og sögn í einu orði: Late applications are not accepted, The meeting will be postponed.
Framburður
4 mín.Viðskeytið -tion færir áhersluna: hún fellur á atkvæðið rétt á undan því.
| sögn | nafnorð |
|---|---|
| deˈcide | deˈcision |
| ˈimplement | ˌimplemenˈtation |
| inˈvestigate | inˌvestiˈgation |
| preˈpare | ˌprepaˈration |
| exˈplain | ˌexplaˈnation |
implementation — /ˌɪmplɪmenˈteɪʃn/: sterk áhersla á -ta-, veik á fyrsta atkvæði.
Formlegur texti er lesinn jafnar og hægar, með hléum á mörkum liða:
The decision to postpone the opening ‖ was taken by the board ‖ on Monday.
Hléið kemur á eftir löngu frumlagi, ekki inni í því.
Texti
6 mín.Message to colleagues: Hi all — quick update. We've decided to put off the opening of the new branch until the autumn. The builders still haven't finished, and the electrics need checking again. We'll let customers know next week, and we're looking into whether we can give them a discount to make up for it. The good news is that the kitchen is finally in, so it shouldn't take much longer. If anyone asks you before then, just say we'll tell them more soon. Thanks for your patience!
Notice to customers: We regret to inform you that the opening of our new branch has been postponed until the autumn. The delay is due to the late completion of building work and the need for further safety inspections. Customers who have registered for the opening event will be contacted individually. The possibility of a discount for those affected is currently under consideration. Further information will be provided in due course. Customers who wish to cancel their registration may do so on our website. We apologise for any inconvenience this may cause and look forward to welcoming you to the new branch in the autumn.
Æfingar
35 mín.1. Myndaðu nafnorð af sögninni í svigunum.
- The (decide) to close the branch was taken last week
- We are still waiting for (approve) from the council
- There has been a significant (improve) in sales
- The (implement) of the new system will take six months
- We received a (pay) of £500 yesterday
- His (refuse) to answer surprised everyone
- Their (fail) to reply in time cost them the contract
- The (arrive) of the new manager has been delayed
- The (discuss) of the budget has been postponed
Sýna svörin
2. Settu inn forsetningu á eftir nafnorðinu.
- There has been a sharp rise prices
- We apologise for the delay delivery
- Thank you for your request further information
- An investigation the complaint is being carried out
- The company reported an increase 5% in profits
- Nobody has explained the reason the delay
Sýna svörin
3. Umorðaðu á formlegu máli.
- We decided to postpone the meeting.
- Prices went up sharply last year.
- We are looking into your complaint.
- We'll tell you the new date soon.
- We need more information.
- We've put off the launch because the tests aren't finished. (… owing to …)
- Can you tell us when you're free?
Sýna svörin
4. Umorðaðu á einfaldara máli — eins og skilaboð til samstarfsmanns.
- The meeting has been postponed owing to the director's illness.
- Further information is required.
- Payment must be made within fourteen days.
- A decision will be reached by Friday.
- Your request is currently under consideration.
- Your assistance would be greatly appreciated.
Sýna svörin
5. Settu sögn í einu orði í stað agnarsagnar. Skrifaðu alla setninguna upp.
- We have put off the meeting.
- The company was set up by two engineers.
- We are looking into the problem.
- Prices have gone up again.
- Could you carry on with the work?
- Please send back the form by Friday.
Sýna svörin
6. Villuleit. Finndu villuna og leiðréttu hana. Ein villa í hverri setningu.
- The board accepted a decision to close the office. (= ákvað)
- There has been an increase of prices.
- There was a sharply rise in sales.
- The meeting was postponed owing to the director was ill.
- We are waiting for the approve of the council.
Sýna svörin
7. Þýddu á ensku
á formlegu máli. 1) Ákvörðunin var tekin á mánudaginn. 2) Orðið hefur snörp hækkun á verði. 3) Fundinum hefur verið frestað vegna veikinda forstjórans. 4) Nánari upplýsingar verða veittar þegar þar að kemur.
Sýna svörin
Samantekt
Farið yfir: nafnorðastíll og viðskeyti hans, breytt bygging setningar (atviksorð → lýsingarorð), merkingarlitlar sagnir make, take, carry out, reach, forsetningarnar in, for, into, of á eftir nafnorði, orsök með owing to og due to, fimm einkenni formlegs málsniðs, leiðin til baka og hættan á að gerandinn hverfi. Næst — lexía 22: að andmæla á diplómatískan hátt.
Endir kjarna
Kennslustund telst lokið þegar æfingum er lokið. Allt eftir þetta er valfrjálst.
valfrjálst
Orðaforði í spjaldastokkinn
16 orð- owing to /ˈəʊɪŋ tuː/ vegna, sökum
- due to /ˈdjuː tuː/ vegna, sökum
- regret to inform /rɪˌɡret tu ɪnˈfɔːm/ þykja leitt að tilkynna
- branch /brɑːntʃ/ útibú
- completion /kəmˈpliːʃn/ verklok, lok
- inspection /ɪnˈspekʃn/ skoðun, eftirlit
- individually /ˌɪndɪˈvɪdʒuəli/ hver fyrir sig, persónulega
- under consideration /ˌʌndə kənˌsɪdəˈreɪʃn/ til skoðunar, í athugun
- in due course /ɪn djuː ˈkɔːs/ þegar þar að kemur, í fyllingu tímans
- inconvenience /ˌɪnkənˈviːniəns/ óþægindi
- approval /əˈpruːvl/ samþykki
- implementation /ˌɪmplɪmenˈteɪʃn/ innleiðing, framkvæmd
- establish /ɪˈstæblɪʃ/ stofna, koma á fót
- investigate /ɪnˈvestɪɡeɪt/ rannsaka
- make up for /ˌmeɪk ˈʌp fɔː/ bæta upp, bæta fyrir
- electrics /ɪˈlektrɪks/ raflagnir
Ritun
Ein skilaboð í tveimur gerðum: til samstarfsmanns og til viðskiptavina. Tilefnið — frestun opnunar, afhendingar eða viðburðar vegna seinkunar. Í formlegu gerðinni — tvö til þrjú nafnorð í stað sagna, orsök með owing to eða due to, engin stytting og engin agnarsögn.
Fyrirmynd
talmál — Hi Sam, we've had to put off the delivery until next Tuesday because the supplier is short of staff. Can you let the client know? Thanks! formlegt — We regret to inform you that the delivery of your order has been postponed until next Tuesday. The delay is due to a shortage of staff at our supplier. We apologise for any inconvenience this may cause.
Gátlisti
Æfðu þessa kennslustund í hinum köflunum
Áttu hugmynd að nýjum eiginleika?
⚑ valfrjálst